贈高善長一百韻

元代 耶律楚材
君本遼陽人,家居華表傍。隨任來燕然,卜築金台坊。 幼蒙父兄訓,讀書登上庠。大義治三傳,左氏為紀綱。 詩書究微理,易道宗京房。吏學亦精妙,議論如馨香。 行道有餘力,下筆能詩章。典雅繼李杜,浮華笑陳梁。 當年辟科舉,郡國求圭璋。御圍屢不捷,在前饒秕糠。 先生乃醫隱,退身慕羲皇。難素透玄旨,針砭能起僵。 可並華扁跡,可聯和緩芳。門生皆良醫,西海高名揚。 昔我知君名,方且王事忙。兵塵隔東西,忽成參與商。 君初涉洛瀍,我已達燉煌。瀚海浪奔激,金山路徬徨。 西遊幾萬里,兩鬢今蒼蒼。西方好風土,大率無蠶桑。 決水溉田圃,無歲無豐穰。遠近無飢人,四野棲餘糧。 是以農民家,處處皆池塘。飛泉繞曲水,亦可斟流觴。 早春而晚秋,河中類餘杭。濯足或濯纓,肥水如滄浪。 雜花間側柏,園林如繡妝。爛醉蒲萄酒,渴飲石榴漿。 隨分有弦管,巷陌雜優倡。佳人多碧髯,皎皎白衣裳。 市井安丘墳,畎畝連城隍。貨錢無孔郭,賣飯稱斤量。 甘瓜如馬首,大者狐可藏。采杏兼食核,餐瓜悉去瓤。 西瓜大如鼎,半枚已滿筐。芭欖賤如棗,可愛白沙糖。 人生為口腹,何必思吾鄉。一住十餘年,物我皆相忘。 神祖上仙去,聖主登明堂。馹騎徵我歸,忝位居岩廊。 河表寒舊盟,鄜秦成戰場。翠華乃南渡,鸞馭聲鏘鏘。 六軍臨孟津,偏師出太行。間路入斜谷,南鄙侵壽唐。 犄角皆受敵,應戰實未遑。一旦汴梁破,何足倚金湯。 下詔求名醫,先生隱藥囊。馳軺來北闕,失措空倉惶。 我於群雞中,忽見孤鳳凰。下馬執君手,涕淚其如滂。 我嘆白頭翁,君亦嗟髯郎。停燈話舊事,談笑吐肺腸。 酬酢覓佳句,沈思搜微茫。湛然訪醫藥,預備庸何妨。 高君略啟口,確論聞未嘗:「醫術與治道,二者元一方。 武事類藥石,文事如膏粱。膏粱日日用,藥石藏巾箱。 一朝有急病,藥石施鋒鋩。病癒速藏藥,膏粱復如常。 緩急寇難作,大劍須長槍。寇止兵弗戢,自焚必不長。 發表勿攻里,治內無外傷。朝廷有內亂,安可搖邊疆。 疆場或警急,中變決自戕。陰病陽脈生,陽症陰脈亡。 暴法譬之陰,仁政喻之陽。太平雖日久,恣暴降百殃。 大亂遍天下,行仁降百祥。一君必二臣,佐使仍參詳。 不殊世間事,烝民無二王。國老似甘草,良將比大黃。 一緩輔一急,一柔濟一剛。病來不速治,安居養豺狼。 疾作儻無藥,遇水泛舟航。病固有寒熱,藥性分溫涼。 療熱用連糵,理寒宜桂姜。君子與小人,禮刑令相當。 虛者補其嬴,實者瀉其強。扶衰食枸杞,破血服檳榔。 抑高舉其下,天道猶弓張。損餘補不足,貧富無低昂。 寒多成冷痼,熱盛為瘡瘍。政猛民傷殘,政慢賊猖狂。 保生必求源,胃府為太倉。四時胃為主,端居鎮中央。 朝廷天下本,本固邦家昌。實實而虛虛,其謀元不臧。 五行不偏勝,所以壽而康。太宗平府兵,是致威要荒。 未病宜預治,未亂宜預防。賊臣弒君父,禍難生蕭牆。 辨之由不早,即漸成堅霜。心腹尚難治,況復及膏肓。」 湛然聞此語,不覺興胡床。謝君贈誨言,苦口如藥良。 問一而得二,和璧並夜光。走筆書新詩,一笑呈龍岡。
jūn běn liáo yáng rén   jiā huá biǎo bàng suí rèn lái yàn rán   zhù jīn tái fāng    
yòu méng xiōng xùn   shū dēng shàng xiáng zhì sān chuán zuǒ   shì wèi gāng    
shī shū jiū wēi   dào zōng jīng fáng xué jīng miào   lùn xīn xiāng    
háng dào yǒu   xià néng shī zhāng diǎn   huá xiào chén liáng    
dāng nián   jùn guó qiú guī zhāng wéi jié zài   qián ráo kāng    
xiān sheng nǎi yǐn   tuì 退 shēn huáng nán tòu xuán zhǐ zhēn   biān néng jiāng    
bìng huà biǎn   lián huǎn fāng mén shēng jiē liáng   hǎi 西 gāo míng yáng    
zhī jūn míng   fāng qiě wáng shì máng bīng chén dōng 西   chéng cān shāng    
jūn chū shè luò chán   dùn huáng hàn hǎi làng bēn jīn   shān páng huáng    
西 yóu wàn   liǎng bìn jīn cāng cāng fāng 西 hǎo fēng   shuài cán sāng    
jué shuǐ gài tián   suì fēng ráng yuǎn jìn rén   liáng    
shì nóng mín jiā   chù chù jiē chí táng fēi quán rào shuǐ   zhēn liú shāng    
zǎo chūn ér wǎn qiū   zhōng lèi háng zhuó huò zhuó yīng féi   shuǐ cāng làng    
huā jiān bǎi   yuán lín xiù zhuāng làn zuì táo jiǔ   yǐn shí liú jiāng   漿  
suí fēn yǒu xián guǎn   xiàng yōu chàng jiā rén duō rán jiǎo   jiǎo bái shang    
shì jǐng ān qiū fén   quǎn lián chéng huáng huò qián kǒng guō mài   fàn chēng jīn liàng    
gān guā shǒu   zhě cáng cǎi xìng jiān shí cān   guā ráng    
西 guā dǐng   bàn méi mǎn 滿 kuāng lǎn jiàn zǎo   ài bái shā táng    
rén shēng wèi kǒu   xiāng zhù shí nián   jiē xiāng wàng    
shén shàng xiān   shèng zhǔ dēng míng táng zhēng guī tiǎn   wèi yán láng    
biǎo hán jiù méng   qín chéng zhàn chǎng cuì huá nǎi nán luán   shēng qiāng qiāng    
liù jūn lín mèng jīn   piān shī chū tài xíng jiān xié nán   qīn shòu táng    
jiǎo jiē shòu   yìng zhàn shí wèi huáng dàn biàn liáng   jīn tāng    
xià zhào qiú míng   xiān sheng yǐn yào náng chí yáo lái běi què shī   cuò kōng cāng huáng    
qún zhōng   jiàn fèng huáng xià zhí jūn shǒu   lèi pāng    
tàn bái tóu wēng   jūn jiē rán láng tíng dēng huà jiù shì tán   xiào fèi cháng    
chóu zuò jiā   shěn sōu wēi máng zhàn rán fǎng yào   bèi yōng fáng    
gāo jūn lüè kǒu   què lùn wén wèi cháng   shù zhì dào èr   zhě yuán fāng    
shì lèi yào shí   wén shì gāo liáng gāo liáng yòng yào   shí cáng jīn xiāng    
zhāo yǒu bìng   yào shí shī fēng máng bìng zàng yào gāo   liáng cháng    
huǎn kòu nán zuò   jiàn cháng qiāng kòu zhǐ bīng   fén zhǎng    
biǎo gōng   zhì nèi wài shāng cháo tíng yǒu nèi luàn ān   yáo biān jiāng    
jiāng chǎng huò jǐng   zhōng biàn jué qiāng yīn bìng yáng mài shēng yáng   zhèng yīn mài wáng    
bào zhī yīn   rén zhèng zhī yáng tài píng suī jiǔ   bào jiàng bǎi yāng    
luàn biàn tiān xià   xíng rén jiàng bǎi xiáng jūn èr chén zuǒ   shǐ réng 使 cān xiáng    
shū shì jiān shì   zhēng mín èr wáng guó lǎo shì gān cǎo liáng   jiàng dài huáng    
huǎn   róu gāng bìng lái zhì ān   yǎng chái láng    
zuò tǎng yào   shuǐ fàn zhōu háng bìng yǒu hán yào   xìng fēn wēn liáng    
liáo yòng lián niè   hán guì jiāng jūn zi xiǎo rén   xíng lìng xiāng dāng    
zhě yíng   shí zhě xiè qiáng shuāi shí gǒu   xuè bīng láng    
gāo xià   tiān dào yóu gōng zhāng sǔn pín   áng    
hán duō chéng lěng   shèng wèi chuāng yáng zhèng měng mín shāng cán zhèng   màn zéi chāng kuáng    
bǎo shēng qiú yuán   wèi wèi tài cāng shí wèi wéi zhǔ duān   zhèn zhōng yāng    
cháo tíng tiān xià běn   běn bāng jiā chāng shí shí ér   móu yuán zāng    
xíng piān shèng   suǒ shòu ér kāng tài zōng píng bīng shì   zhì wēi yào huāng    
wèi bìng zhì   wèi luàn fáng zéi chén shì jūn huò   nán shēng xiāo qiáng    
biàn zhī yóu zǎo   jiàn chéng jiān shuāng xīn shàng nán zhì kuàng   gāo huāng      
zhàn rán wén   jué xīng chuáng xiè jūn zèng huì yán   kǒu yào liáng    
wèn ér èr   bìng guāng zǒu shū xīn shī   xiào chéng lóng gāng