赠高善长一百韵

元代 耶律楚材
君本辽阳人,家居华表傍。随任来燕然,卜筑金台坊。 幼蒙父兄训,读书登上庠。大义治三传,左氏为纪纲。 诗书究微理,易道宗京房。吏学亦精妙,议论如馨香。 行道有馀力,下笔能诗章。典雅继李杜,浮华笑陈梁。 当年辟科举,郡国求圭璋。御围屡不捷,在前饶秕糠。 先生乃医隐,退身慕羲皇。难素透玄旨,针砭能起僵。 可并华扁迹,可联和缓芳。门生皆良医,西海高名扬。 昔我知君名,方且王事忙。兵尘隔东西,忽成参与商。 君初涉洛瀍,我已达燉煌。瀚海浪奔激,金山路徬徨。 西游几万里,两鬓今苍苍。西方好风土,大率无蚕桑。 决水溉田圃,无岁无丰穰。远近无饥人,四野栖馀粮。 是以农民家,处处皆池塘。飞泉绕曲水,亦可斟流觞。 早春而晚秋,河中类馀杭。濯足或濯缨,肥水如沧浪。 杂花间侧柏,园林如绣妆。烂醉蒲萄酒,渴饮石榴浆。 随分有弦管,巷陌杂优倡。佳人多碧髯,皎皎白衣裳。 市井安丘坟,畎亩连城隍。货钱无孔郭,卖饭称斤量。 甘瓜如马首,大者狐可藏。采杏兼食核,餐瓜悉去瓤。 西瓜大如鼎,半枚已满筐。芭榄贱如枣,可爱白沙糖。 人生为口腹,何必思吾乡。一住十馀年,物我皆相忘。 神祖上仙去,圣主登明堂。驲骑徵我归,忝位居岩廊。 河表寒旧盟,鄜秦成战场。翠华乃南渡,鸾驭声锵锵。 六军临孟津,偏师出太行。间路入斜谷,南鄙侵寿唐。 犄角皆受敌,应战实未遑。一旦汴梁破,何足倚金汤。 下诏求名医,先生隐药囊。驰轺来北阙,失措空仓惶。 我于群鸡中,忽见孤凤凰。下马执君手,涕泪其如滂。 我叹白头翁,君亦嗟髯郎。停灯话旧事,谈笑吐肺肠。 酬酢觅佳句,沈思搜微茫。湛然访医药,预备庸何妨。 高君略启口,确论闻未尝:「医术与治道,二者元一方。 武事类药石,文事如膏粱。膏粱日日用,药石藏巾箱。 一朝有急病,药石施锋铓。病愈速藏药,膏粱复如常。 缓急寇难作,大剑须长枪。寇止兵弗戢,自焚必不长。 发表勿攻里,治内无外伤。朝廷有内乱,安可摇边疆。 疆场或警急,中变决自戕。阴病阳脉生,阳症阴脉亡。 暴法譬之阴,仁政喻之阳。太平虽日久,恣暴降百殃。 大乱遍天下,行仁降百祥。一君必二臣,佐使仍参详。 不殊世间事,烝民无二王。国老似甘草,良将比大黄。 一缓辅一急,一柔济一刚。病来不速治,安居养豺狼。 疾作傥无药,遇水泛舟航。病固有寒热,药性分温凉。 疗热用连糵,理寒宜桂姜。君子与小人,礼刑令相当。 虚者补其嬴,实者泻其强。扶衰食枸杞,破血服槟榔。 抑高举其下,天道犹弓张。损馀补不足,贫富无低昂。 寒多成冷痼,热盛为疮疡。政猛民伤残,政慢贼猖狂。 保生必求源,胃府为太仓。四时胃为主,端居镇中央。 朝廷天下本,本固邦家昌。实实而虚虚,其谋元不臧。 五行不偏胜,所以寿而康。太宗平府兵,是致威要荒。 未病宜预治,未乱宜预防。贼臣弑君父,祸难生萧墙。 辨之由不早,即渐成坚霜。心腹尚难治,况复及膏肓。」 湛然闻此语,不觉兴胡床。谢君赠诲言,苦口如药良。 问一而得二,和璧并夜光。走笔书新诗,一笑呈龙冈。
jūn běn liáo yáng rén   jiā huá biǎo bàng suí rèn lái yàn rán   zhù jīn tái fāng    
yòu méng xiōng xùn   shū dēng shàng xiáng zhì sān chuán zuǒ   shì wèi gāng    
shī shū jiū wēi   dào zōng jīng fáng xué jīng miào   lùn xīn xiāng    
háng dào yǒu   xià néng shī zhāng diǎn   huá xiào chén liáng    
dāng nián   jùn guó qiú guī zhāng wéi jié zài   qián ráo kāng    
xiān sheng nǎi yǐn   tuì 退 shēn huáng nán tòu xuán zhǐ zhēn   biān néng jiāng    
bìng huà biǎn   lián huǎn fāng mén shēng jiē liáng   hǎi 西 gāo míng yáng    
zhī jūn míng   fāng qiě wáng shì máng bīng chén dōng 西   chéng cān shāng    
jūn chū shè luò chán   dùn huáng hàn hǎi làng bēn jīn   shān páng huáng    
西 yóu wàn   liǎng bìn jīn cāng cāng fāng 西 hǎo fēng   shuài cán sāng    
jué shuǐ gài tián   suì fēng ráng yuǎn jìn rén   liáng    
shì nóng mín jiā   chù chù jiē chí táng fēi quán rào shuǐ   zhēn liú shāng    
zǎo chūn ér wǎn qiū   zhōng lèi háng zhuó huò zhuó yīng féi   shuǐ cāng làng    
huā jiān bǎi   yuán lín xiù zhuāng làn zuì táo jiǔ   yǐn shí liú jiāng    
suí fēn yǒu xián guǎn   xiàng yōu chàng jiā rén duō rán jiǎo   jiǎo bái shang    
shì jǐng ān qiū fén   quǎn lián chéng huáng huò qián kǒng guō mài   fàn chēng jīn liàng    
gān guā shǒu   zhě cáng cǎi xìng jiān shí cān   guā ráng    
西 guā dǐng   bàn méi mǎn kuāng lǎn jiàn zǎo   ài bái shā táng    
rén shēng wèi kǒu   xiāng zhù shí nián   jiē xiāng wàng    
shén shàng xiān   shèng zhǔ dēng míng táng zhēng guī tiǎn   wèi yán láng    
biǎo hán jiù méng   qín chéng zhàn chǎng cuì huá nǎi nán luán   shēng qiāng qiāng    
liù jūn lín mèng jīn   piān shī chū tài xíng jiān xié nán   qīn shòu táng 寿    
jiǎo jiē shòu   yìng zhàn shí wèi huáng dàn biàn liáng   jīn tāng    
xià zhào qiú míng   xiān sheng yǐn yào náng chí yáo lái běi què shī   cuò kōng cāng huáng    
qún zhōng   jiàn fèng huáng xià zhí jūn shǒu   lèi pāng    
tàn bái tóu wēng   jūn jiē rán láng tíng dēng huà jiù shì tán   xiào fèi cháng    
chóu zuò jiā   shěn sōu wēi máng zhàn rán fǎng 访 yào   bèi yōng fáng    
gāo jūn lüè kǒu   què lùn wén wèi cháng   shù zhì dào èr   zhě yuán fāng    
shì lèi yào shí   wén shì gāo liáng gāo liáng yòng yào   shí cáng jīn xiāng    
zhāo yǒu bìng   yào shí shī fēng máng bìng zàng yào gāo   liáng cháng    
huǎn kòu nán zuò   jiàn cháng qiāng kòu zhǐ bīng   fén zhǎng    
biǎo gōng   zhì nèi wài shāng cháo tíng yǒu nèi luàn ān   yáo biān jiāng    
jiāng chǎng huò jǐng   zhōng biàn jué qiāng yīn bìng yáng mài shēng yáng   zhèng yīn mài wáng    
bào zhī yīn   rén zhèng zhī yáng tài píng suī jiǔ   bào jiàng bǎi yāng    
luàn biàn tiān xià   xíng rén jiàng bǎi xiáng jūn èr chén zuǒ   shǐ réng 使 cān xiáng    
shū shì jiān shì   zhēng mín èr wáng guó lǎo shì gān cǎo liáng   jiàng dài huáng    
huǎn   róu gāng bìng lái zhì ān   yǎng chái láng    
zuò tǎng yào   shuǐ fàn zhōu háng bìng yǒu hán yào   xìng fēn wēn liáng    
liáo yòng lián niè   hán guì jiāng jūn zi xiǎo rén   xíng lìng xiāng dāng    
zhě yíng   shí zhě xiè qiáng shuāi shí gǒu   xuè bīng láng    
gāo xià   tiān dào yóu gōng zhāng sǔn pín   áng    
hán duō chéng lěng   shèng wèi chuāng yáng zhèng měng mín shāng cán zhèng   màn zéi chāng kuáng    
bǎo shēng qiú yuán   wèi wèi tài cāng shí wèi wéi zhǔ duān   zhèn zhōng yāng    
cháo tíng tiān xià běn   běn bāng jiā chāng shí shí ér   móu yuán zāng    
xíng piān shèng   suǒ shòu 寿 ér kāng tài zōng píng bīng shì   zhì wēi yào huāng    
wèi bìng zhì   wèi luàn fáng zéi chén shì jūn huò   nán shēng xiāo qiáng    
biàn zhī yóu zǎo   jiàn chéng jiān shuāng xīn shàng nán zhì kuàng   gāo huāng      
zhàn rán wén   jué xīng chuáng xiè jūn zèng huì yán   kǒu yào liáng    
wèn ér èr   bìng guāng zǒu shū xīn shī   xiào chéng lóng gāng