懷古一百韻寄張敏之

元代 耶律楚材
興亡千古事,勝負一枰棋。感恨空興嘆,悲吟乃賦詩。 三皇崇道德,五帝重仁慈。禮廢三王謝,權興五伯漓。 焚書嫌孔孟,峻法用高斯。政出人思亂,身亡國亦隨。 阿房修象魏,徐福覓靈芝。偶語真虛禁,長城信謾為。 只知秦失鹿,不覺楚亡騅。約法三章日,恩垂四百基。 漢興學校啟,文作典章施。黷武疲中夏,窮兵攘四夷。 嗣君恩稍失,劉氏德難衰。新室雖興難,真人已御期。 魏吳將奮起,靈獻自荒嬉。賊子權移漢,奸臣塢築郿。 三朝如峙鼎,四海若棼絲。才奉山陽主,已生司馬師。 仲謀服孟德,葛亮倍曹丕。惟晉成獨統,平吳混八維。 有初終鮮克,居治亂誰思。蟬鬢充蘭掖,羊車繞竹岐。 孫謀無遠慮,神器委痴兒。國事歸椒室,民飢詢肉糜。 為人昧菽麥,聞蟆問官私。衛瓘嘗幾諫,何曾已預知。 五胡云擾攘,六代電奔馳。川谷流腥血,郊原厭積屍。 天光分耀日,地里裂瓜時。歷數當歸李,驅除暫假隋。 西陲開鄯善,東鄙討高麗。鸞駕如江國,龍舟泛汴漪。 錦帆遮水面,粉浪污河湄。府藏金帛積,生靈氣力疲。 盜賊天下起,章奏禁中欺。海內空龍戰,河東有鳳姿。 元戎展鷹犬,頡利助熊羆。奉表遵朝命,尊王建義旗。 經營於盜手,禪讓托君辭。豪哲歸吾彀,要荒入我羈。 太宗真令主,貞觀有皇規。正美開元治,俄成天寶悲。 曲江還故里,林甫領台司。裂土封三國,纏頭愛八姨。 霓裳猶未罷,鼙鼓恨來遲。逆寇陵丹闕,君王舍翠眉。 兩京賊黨滅,方鎮重權移。朱李元堪嘆,石劉亦可嗤。 九州重搆亂,五代薦荒飢。遼宋分南北,翁孫講禮儀。 宣和風侈靡,教主德庸卑。背約絕鄰好,興師借寇資。 懸知喪唇齒,何事撤籓籬。失地人皆怨,蒙塵悔可追。 遼家遵漢制,孔教祖宣尼。煥若文章備,康哉政事熙。 朝廷嚴袞冕,郊廟奏塤篪。校獵溫馳射,行營習正奇。 南州走玉帛,諸國畏鞭笞。天祚驕人上,朝鮮叛海涯。 未終三百祀,不免一朝危。鴨綠金朝起,桑乾玉璽遺。 後遼興大石,西域統龜茲。萬里威聲震,百年名教垂。 武元平宋地,殷禮雜宗姬。治國崇文事,拔賢尚賦詞。 邦昌君洛汭,劉豫立青淄。大定民興詠,明昌物適宜。 日中須景昃,月滿必光虧。肘腋獨夫難,丘墟七廟隳。 北朝天輔佑,南國俗瘡痍。天子潛巡狩,宗臣嚴守陴。 山西盡荊枳,河朔半豺狸。食盡謀安出,兵羸力不支。 長圍重數匝,久困再周期。太液生秋草,姑蘇游野麋。 忠臣全節死,餘眾入降麾。文獻生三子,東丹第八枝。 虛名如畫餅,遺業學為箕。自笑蓬垂鬢,誰憐雪滿髭。 撫膺長感慨,搔首幾嗟咨。車蓋知何處,衣冠問阿誰。 自天明下詔,知我素通蓍。發軔裝琴劍,登車執策綏。 穹廬或白黑,驛騎半黃駓。肥臠白如瓠,瓊漿甘似飴。 天山連北府,瀚海過西伊。天馬窮渤澥,神兵過月氏。 感恩承聖敕,寄住到尋罳。春色多紅樹,秋波總綠陂。 不須賒酒飲,隨分有驢騎。畎畝棲禾粟,園林足果梨。 舂粳光璨玉,煮飯滑流匙。聖祖方輕舉,明君應樂推。 龍庭陳大禮,原廟獻明粢。萬國朝金陛,千官列玉墀。 求賢為輔弼,舉我忝丞疑。才德真為慊,顛危不解持。 願從麋鹿性,豈戀鳳凰池。投老誰為伴,黃山有敏之。
xīng wáng qiān shì   shèng píng gǎn hèn kōng xīng tàn bēi   yín nǎi shī    
sān huáng chóng dào   zhòng rén fèi sān wáng xiè quán   xīng    
fén shū xián kǒng mèng   jùn yòng gāo zhèng chū rén luàn shēn   wáng guó suí    
ē páng xiū xiàng wèi   líng zhī ǒu zhēn jìn cháng   chéng xìn mán wèi    
zhǐ zhī qín shī 鹿   jué chǔ wáng zhuī yuē sān zhāng ēn   chuí bǎi    
hàn xīng xué xiào   wén zuò diǎn zhāng shī zhōng xià qióng   bīng rǎng    
jūn ēn shāo shī   liú shì nán shuāi xīn shì suī xīng nán zhēn   rén    
wèi jiāng fèn   líng xiàn huāng zéi quán hàn jiān   chén zhù méi    
sān cháo zhì dǐng   hǎi ruò fén cái fèng shān yáng zhǔ   shēng shī    
zhòng móu mèng   liàng bèi cáo wéi jìn chéng tǒng píng   hùn wéi    
yǒu chū zhōng xiān   zhì luàn shuí chán bìn chōng lán yáng   chē rào zhú    
sūn móu yuǎn   shén wěi chī ér guó shì guī jiāo shì mín   xún ròu    
wéi rén mèi shū mài   wén wèn guān wèi guàn cháng jiàn   zēng zhī    
yún rǎo rǎng   liù dài diàn bēn chí chuān liú xīng xuè jiāo   yuán yàn shī    
tiān guāng fēn yào 耀   liè guā shí shǔ dāng guī   chú zàn jiǎ suí    
西 chuí kāi shàn shàn   dōng tǎo gāo luán jià jiāng guó lóng   zhōu fàn biàn    
jǐn fān zhē shuǐ miàn   fěn làng méi cáng jīn shēng   líng    
dào zéi tiān xià   zhāng zòu jìn zhōng hǎi nèi kōng lóng zhàn   dōng yǒu fèng   姿  
yuán róng zhǎn yīng quǎn   jié zhù xióng fèng biǎo zūn cháo mìng zūn   wáng jiàn    
jīng yíng dào shǒu   shàn ràng tuō jūn háo zhé guī gòu yào   huāng    
tài zōng zhēn lìng zhǔ   zhēn guàn yǒu huáng guī zhèng měi kāi yuán zhì é   chéng tiān bǎo bēi    
jiāng hái   lín lǐng tái liè fēng sān guó chán   tóu ài    
cháng yóu wèi   hèn lái chí kòu líng dān quē jūn   wáng shè cuì méi    
liǎng jīng zéi dǎng miè   fāng zhèn zhòng quán zhū yuán kān tàn shí   liú chī    
jiǔ zhōu zhòng gòu luàn   dài jiàn huāng liáo sòng fēn nán běi wēng   sūn jiǎng    
xuān fēng chǐ   jiào zhǔ yōng bēi bèi yuē jué lín hǎo xīng   shī jiè kòu    
xuán zhī sàng chún chǐ   shì chè fān shī rén jiē yuàn méng   chén huǐ zhuī    
liáo jiā zūn hàn zhì   kǒng jiào xuān huàn ruò wén zhāng bèi kāng   zāi zhèng shì    
cháo tíng yán gǔn miǎn   jiāo miào zòu xūn chí xiào liè wēn chí shè xíng   yíng zhèng    
nán zhōu zǒu   zhū guó wèi biān chī tiān zuò jiāo rén shàng cháo   xiǎn pàn hǎi    
wèi zhōng sān bǎi   miǎn zhāo wēi jīn cháo sāng   qián    
hòu liáo xīng shí   西 tǒng guī wàn wēi shēng zhèn bǎi   nián míng jiào chuí    
yuán píng sòng   yīn zōng zhì guó chóng wén shì   xián shàng    
bāng chāng jūn luò ruì   liú qīng dìng mín xīng yǒng míng   chāng shì    
zhōng jǐng   yuè mǎn 滿 guāng kuī zhǒu nán qiū   miào huī    
běi cháo tiān yòu   nán guó chuāng tiān qián xún shòu zōng   chén yán shǒu    
shān 西 jǐn jīng zhǐ   shuò bàn chái shí jǐn móu ān chū bīng   léi zhī    
cháng wéi chóng shù   jiǔ kùn zài zhōu tài shēng qiū cǎo   yóu    
zhōng chén quán jié   zhòng jiàng huī wén xiàn shēng sān zi dōng   dān zhī    
míng huà bǐng   xué wèi xiào péng chuí bìn shuí   lián xuě mǎn 滿    
yīng zhǎng gǎn kǎi   sāo shǒu jiē chē gài zhī chǔ   guān wèn ā shuí    
tiān míng xià zhào   zhī tōng shī rèn zhuāng qín jiàn dēng   chē zhí suí    
qióng huò bái hēi   bàn huáng féi luán bái qióng   jiāng gān 漿 shì    
tiān shān lián běi   hàn hǎi guò 西 tiān qióng xiè shén   bīng guò yuè zhī    
gǎn ēn chéng shèng chì   zhù dào xún chūn duō hóng shù qiū   zǒng bēi    
shē jiǔ yǐn   suí fēn yǒu quǎn yuán   lín guǒ    
chōng jīng guāng càn   zhǔ fàn huá liú chí shèng fāng qīng míng   jūn yīng tuī    
lóng tíng chén   yuán miào xiàn míng wàn guó cháo jīn qiān   guān liè chí    
qiú xián wèi   tiǎn chéng cái zhēn wèi qiàn diān   wēi jiě chí    
yuàn cóng 鹿 xìng   liàn fèng huáng chí tóu lǎo shuí wèi bàn huáng   shān yǒu mǐn zhī