怀古一百韵寄张敏之

元代 耶律楚材
兴亡千古事,胜负一枰棋。感恨空兴叹,悲吟乃赋诗。 三皇崇道德,五帝重仁慈。礼废三王谢,权兴五伯漓。 焚书嫌孔孟,峻法用高斯。政出人思乱,身亡国亦随。 阿房修象魏,徐福觅灵芝。偶语真虚禁,长城信谩为。 只知秦失鹿,不觉楚亡骓。约法三章日,恩垂四百基。 汉兴学校启,文作典章施。黩武疲中夏,穷兵攘四夷。 嗣君恩稍失,刘氏德难衰。新室虽兴难,真人已御期。 魏吴将奋起,灵献自荒嬉。贼子权移汉,奸臣坞筑郿。 三朝如峙鼎,四海若棼丝。才奉山阳主,已生司马师。 仲谋服孟德,葛亮倍曹丕。惟晋成独统,平吴混八维。 有初终鲜克,居治乱谁思。蝉鬓充兰掖,羊车绕竹岐。 孙谋无远虑,神器委痴儿。国事归椒室,民饥询肉糜。 为人昧菽麦,闻蟆问官私。卫瓘尝几谏,何曾已预知。 五胡云扰攘,六代电奔驰。川谷流腥血,郊原厌积尸。 天光分耀日,地里裂瓜时。历数当归李,驱除暂假隋。 西陲开鄯善,东鄙讨高丽。鸾驾如江国,龙舟泛汴漪。 锦帆遮水面,粉浪污河湄。府藏金帛积,生灵气力疲。 盗贼天下起,章奏禁中欺。海内空龙战,河东有凤姿。 元戎展鹰犬,颉利助熊罴。奉表遵朝命,尊王建义旗。 经营于盗手,禅让托君辞。豪哲归吾彀,要荒入我羁。 太宗真令主,贞观有皇规。正美开元治,俄成天宝悲。 曲江还故里,林甫领台司。裂土封三国,缠头爱八姨。 霓裳犹未罢,鼙鼓恨来迟。逆寇陵丹阙,君王舍翠眉。 两京贼党灭,方镇重权移。朱李元堪叹,石刘亦可嗤。 九州重搆乱,五代荐荒饥。辽宋分南北,翁孙讲礼仪。 宣和风侈靡,教主德庸卑。背约绝邻好,兴师借寇资。 悬知丧唇齿,何事撤籓篱。失地人皆怨,蒙尘悔可追。 辽家遵汉制,孔教祖宣尼。焕若文章备,康哉政事熙。 朝廷严衮冕,郊庙奏埙篪。校猎温驰射,行营习正奇。 南州走玉帛,诸国畏鞭笞。天祚骄人上,朝鲜叛海涯。 未终三百祀,不免一朝危。鸭绿金朝起,桑乾玉玺遗。 后辽兴大石,西域统龟兹。万里威声震,百年名教垂。 武元平宋地,殷礼杂宗姬。治国崇文事,拔贤尚赋词。 邦昌君洛汭,刘豫立青淄。大定民兴咏,明昌物适宜。 日中须景昃,月满必光亏。肘腋独夫难,丘墟七庙隳。 北朝天辅佑,南国俗疮痍。天子潜巡狩,宗臣严守陴。 山西尽荆枳,河朔半豺狸。食尽谋安出,兵羸力不支。 长围重数匝,久困再周期。太液生秋草,姑苏游野麋。 忠臣全节死,馀众入降麾。文献生三子,东丹第八枝。 虚名如画饼,遗业学为箕。自笑蓬垂鬓,谁怜雪满髭。 抚膺长感慨,搔首几嗟咨。车盖知何处,衣冠问阿谁。 自天明下诏,知我素通蓍。发轫装琴剑,登车执策绥。 穹庐或白黑,驿骑半黄駓。肥脔白如瓠,琼浆甘似饴。 天山连北府,瀚海过西伊。天马穷渤澥,神兵过月氏。 感恩承圣敕,寄住到寻罳。春色多红树,秋波总绿陂。 不须赊酒饮,随分有驴骑。畎亩栖禾粟,园林足果梨。 舂粳光璨玉,煮饭滑流匙。圣祖方轻举,明君应乐推。 龙庭陈大礼,原庙献明粢。万国朝金陛,千官列玉墀。 求贤为辅弼,举我忝丞疑。才德真为慊,颠危不解持。 愿从麋鹿性,岂恋凤凰池。投老谁为伴,黄山有敏之。
xīng wáng qiān shì   shèng píng gǎn hèn kōng xīng tàn bēi   yín nǎi shī    
sān huáng chóng dào   zhòng rén fèi sān wáng xiè quán   xīng    
fén shū xián kǒng mèng   jùn yòng gāo zhèng chū rén luàn shēn   wáng guó suí    
ē páng xiū xiàng wèi   líng zhī ǒu zhēn jìn cháng   chéng xìn mán wèi    
zhǐ zhī qín shī 鹿   jué chǔ wáng zhuī yuē sān zhāng ēn   chuí bǎi    
hàn xīng xué xiào   wén zuò diǎn zhāng shī zhōng xià qióng   bīng rǎng    
jūn ēn shāo shī   liú shì nán shuāi xīn shì suī xīng nán zhēn   rén    
wèi jiāng fèn   líng xiàn huāng zéi quán hàn jiān   chén zhù méi    
sān cháo zhì dǐng   hǎi ruò fén cái fèng shān yáng zhǔ   shēng shī    
zhòng móu mèng   liàng bèi cáo wéi jìn chéng tǒng píng   hùn wéi    
yǒu chū zhōng xiān   zhì luàn shuí chán bìn chōng lán yáng   chē rào zhú    
sūn móu yuǎn   shén wěi chī ér guó shì guī jiāo shì mín   xún ròu    
wéi rén mèi shū mài   wén wèn guān wèi guàn cháng jiàn   zēng zhī    
yún rǎo rǎng   liù dài diàn bēn chí chuān liú xīng xuè jiāo   yuán yàn shī    
tiān guāng fēn yào 耀   liè guā shí shǔ dāng guī   chú zàn jiǎ suí    
西 chuí kāi shàn shàn   dōng tǎo gāo luán jià jiāng guó lóng   zhōu fàn biàn    
jǐn fān zhē shuǐ miàn   fěn làng méi cáng jīn shēng   líng    
dào zéi tiān xià   zhāng zòu jìn zhōng hǎi nèi kōng lóng zhàn   dōng yǒu fèng   姿  
yuán róng zhǎn yīng quǎn   jié zhù xióng fèng biǎo zūn cháo mìng zūn   wáng jiàn    
jīng yíng dào shǒu   shàn ràng tuō jūn háo zhé guī gòu yào   huāng    
tài zōng zhēn lìng zhǔ   zhēn guàn yǒu huáng guī zhèng měi kāi yuán zhì é   chéng tiān bǎo bēi    
jiāng hái   lín lǐng tái liè fēng sān guó chán   tóu ài    
cháng yóu wèi   hèn lái chí kòu líng dān quē jūn   wáng shè cuì méi    
liǎng jīng zéi dǎng miè   fāng zhèn zhòng quán zhū yuán kān tàn shí   liú chī    
jiǔ zhōu zhòng gòu luàn   dài jiàn huāng liáo sòng fēn nán běi wēng   sūn jiǎng    
xuān fēng chǐ   jiào zhǔ yōng bēi bèi yuē jué lín hǎo xīng   shī jiè kòu    
xuán zhī sàng chún chǐ 齿   shì chè fān shī rén jiē yuàn méng   chén huǐ zhuī    
liáo jiā zūn hàn zhì   kǒng jiào xuān huàn ruò wén zhāng bèi kāng   zāi zhèng shì    
cháo tíng yán gǔn miǎn   jiāo miào zòu xūn chí xiào liè wēn chí shè xíng   yíng zhèng    
nán zhōu zǒu   zhū guó wèi biān chī tiān zuò jiāo rén shàng cháo   xiǎn pàn hǎi    
wèi zhōng sān bǎi   miǎn zhāo wēi jīn 绿 cháo sāng   qián    
hòu liáo xīng shí   西 tǒng guī wàn wēi shēng zhèn bǎi   nián míng jiào chuí    
yuán píng sòng   yīn zōng zhì guó chóng wén shì   xián shàng    
bāng chāng jūn luò ruì   liú qīng dìng mín xīng yǒng míng   chāng shì    
zhōng jǐng   yuè mǎn guāng kuī zhǒu nán qiū   miào huī    
běi cháo tiān yòu   nán guó chuāng tiān qián xún shòu zōng   chén yán shǒu    
shān 西 jǐn jīng zhǐ   shuò bàn chái shí jǐn móu ān chū bīng   léi zhī    
cháng wéi chóng shù   jiǔ kùn zài zhōu tài shēng qiū cǎo   yóu    
zhōng chén quán jié   zhòng jiàng huī wén xiàn shēng sān zi dōng   dān zhī    
míng huà bǐng   xué wèi xiào péng chuí bìn shuí   lián xuě mǎn    
yīng zhǎng gǎn kǎi   sāo shǒu jiē chē gài zhī chǔ   guān wèn ā shuí    
tiān míng xià zhào   zhī tōng shī rèn zhuāng qín jiàn dēng   chē zhí suí    
qióng huò bái hēi   驿 bàn huáng féi luán bái qióng   jiāng gān shì    
tiān shān lián běi   hàn hǎi guò 西 tiān qióng xiè shén   bīng guò yuè zhī    
gǎn ēn chéng shèng chì   zhù dào xún chūn duō hóng shù qiū   zǒng bēi 绿    
shē jiǔ yǐn   suí fēn yǒu quǎn yuán   lín guǒ    
chōng jīng guāng càn   zhǔ fàn huá liú chí shèng fāng qīng míng   jūn yīng tuī    
lóng tíng chén   yuán miào xiàn míng wàn guó cháo jīn qiān   guān liè chí    
qiú xián wèi   tiǎn chéng cái zhēn wèi qiàn diān   wēi jiě chí    
yuàn cóng 鹿 xìng   liàn fèng huáng chí tóu lǎo shuí wèi bàn huáng   shān yǒu mǐn zhī