自尤

宋代 苏洵
五月之旦兹何辰,有女强死无由伸。 嗟予为父亦不武,使汝孤冢埋冤魂。 死生寿夭固无定,我岂以此辄怨人。 当时此事最惊众,行道闻者皆醉辛。 余家世世本好学,生女不独治组{左纟右川}。 读书未省事华饰,下笔亹亹能属文, 家贫不敢嫁豪贵,恐彼非彼难为亲。 汝母之兄汝叔舅。求以厥子来结姻。 乡人婚嫁重母族,虽我不肯将安云。 生年十六亦已嫁,日负忧责五欢欣。 归宁见我悲且泣,告我家事不可陈。 舅姑叔妹不知道,弃礼自快纷如云。 人多我寡势不胜,祗欲强学非天真。 昨朝告以此太甚,捩耳不听生怒嗔。 余言如此非乃事,为妇何不善一身。 嗟哉尔夫任此责,可奈狂狠如痴麏。 忠臣汝不见洩治,谏死世不非陈君。 谁知余言果不妄,明年会汝初生孙。 一朝有疾莫肯视,此意岂尚求尔存。 忧惶百计独汝母,复有汝父惊且奔。 此时汝舅拥爱妾,呼卢握槊如隔邻。 狂言发病若有怪,里有老妇能降神。 呼来问讯岂得已,汝舅责我学不纯。 急难造次不可动,坚坐有类天王尊。 导其女妻使为孽,就病索汝襦与裙。 衣之出看又汝告,谬为与汝增殷勤。 多多扰乱莫胜记,咎汝不肯同其尘。 经旬乳药渐有喜,移病余告未绝根。 喉中喘息气才属,日使勉强飡肥珍。 舅姑不许再生活,巧计窃发何不仁。 婴儿盈尺未能语,忽然夺去词纷纷。 传言姑怒不归觐,急抱疾走何暇询。 病中忧恐莫能测,起坐无语涕满巾。 须臾病作状如故,三日不救谁缘因。 此惟汝甥汝儿妇,何用负汝漫无恩。 嗟余生女苟不义,虽汝手刃吾何言。 俨然正直好礼让,才敏明辩超无伦。 正应以此获尤谴,汝可以手心自扪。 此虽法律所无奈,尚可仰首披苍旻。 天高鬼神不可信,后世有耳犹或闻。 只今闻者已不服,恨我无勇不复冤。 惟余故人不责汝,问我此事久叹呻。 惨然谓我子无恨,此罪在子何尤人。 虎跑牛触不足怪,当自为计免见吞。 深居高堂闭重键,牛虎岂解逾墙坦。 登山入泽不自爱,安可侥倖遭骐驎。 明珠美玉本无价,弃置沟上多缁磷。 置这失地自当尔,既尔何咎荆与榛。 嗟哉此事余有罪。当使天下重结婚。
yuè zhī dàn chén   yǒu qiáng yóu shēn  
jiē wèi   shǐ 使 zhǒng mái yuān hún  
shēng shòu 寿 yāo dìng   zhé yuàn rén  
dāng shí shì zuì jīng zhòng   háng dào wén zhě jiē zuì xīn  
jiā shì shì běn hào xué   shēng zhì   { zuǒ yòu chuān   }  
shū wèi shěng shì huá shì   xià wěi wěi néng zhǔ wén  
jiā pín gǎn jià háo guì   kǒng fēi nán wéi qīn  
zhī xiōng shū jiù qiú jué lái jié yīn    
xiāng rén hūn jià zhòng   suī kěn jiāng ān yún  
shēng nián shí liù jià   yōu huān xīn  
guī níng jiàn bēi qiě   gào jiā shì chén  
jiù shū mèi zhī dào   kuài fēn yún  
rén duō guǎ shì shèng   zhī qiáng xué fēi tiān zhēn  
zuó cháo gào tài shèn   liè ěr tīng shēng chēn  
yán fēi nǎi shì   wèi shàn shēn  
jiē zāi ěr rèn   nài kuáng hěn chī jūn  
zhōng chén jiàn xiè zhì   jiàn shì fēi chén jūn  
shéi zhī yán guǒ wàng   míng nián huì chū shēng sūn  
zhāo yǒu kěn shì   shàng qiú ěr cún  
yōu huáng bǎi   yǒu jīng qiě bēn  
shí jiù yōng ài qiè   shuò lín  
kuáng yán bìng ruò yǒu guài   yǒu lǎo néng jiàng shén  
lái wèn xùn de   jiù xué chún  
nàn zào dòng   jiān zuò yǒu lèi tiān wáng zūn  
dǎo shǐ 使 wèi niè   jiù bìng suǒ qún  
zhī chū kàn yòu gào   miù wéi zēng yīn qín  
duō duō rǎo luàn shèng   jiù kěn tóng chén  
jīng xún yào jiàn yǒu   bìng gào wèi jué gēn  
hóu zhōng chuǎn cái shǔ   shǐ 使 miǎn qiǎng cān féi zhēn  
jiù zài shēng huó   qiǎo qiè rén  
yīng ér yíng chǐ wèi néng   rán duó fēn fēn  
chuán yán guī jìn   bào zǒu xiá xún  
bìng zhōng yōu kǒng néng   zuò mǎn jīn  
bìng zuò zhuàng   sān jiù shuí yuán yīn  
wéi shēng ér   yòng màn ēn  
jiē shēng gǒu   suī shǒu rèn yán  
yǎn rán zhèng zhí hǎo ràng   cái mǐn míng biàn chāo lún  
zhèng yīng huò yóu qiǎn   shǒu xīn mén  
suī suǒ nài   shàng yǎng shǒu cāng mín  
tiān gāo guǐ shén xìn   hòu shì yǒu ěr yóu huò wén  
zhī jīn wén zhě   hèn yǒng yuān  
wéi rén   wèn shì jiǔ tàn shēn  
cǎn rán wèi zi hèn   zuì zài zi yóu rén  
páo niú chù guài   dāng wèi miǎn jiàn tūn  
shēn gāo táng zhòng jiàn   niú jiě qiáng tǎn  
dēng shān ài   ān jiǎo xìng zāo lín  
míng zhū měi běn jià   zhì gōu shàng duō lín  
zhì zhè shī dāng ěr   ěr jiù jīng zhēn  
jiē zāi shì yǒu zuì dāng shǐ tiān 使 xià zhòng jié hūn