自尤

宋代 蘇洵
五月之旦茲何辰,有女強死無由伸。 嗟予為父亦不武,使汝孤冢埋冤魂。 死生壽夭固無定,我豈以此輒怨人。 當時此事最驚眾,行道聞者皆醉辛。 余家世世本好學,生女不獨治組{左糹右川}。 讀書未省事華飾,下筆亹亹能屬文, 家貧不敢嫁豪貴,恐彼非彼難為親。 汝母之兄汝叔舅。求以厥子來結姻。 鄉人婚嫁重母族,雖我不肯將安雲。 生年十六亦已嫁,日負憂責五歡欣。 歸寧見我悲且泣,告我家事不可陳。 舅姑叔妹不知道,棄禮自快紛如雲。 人多我寡勢不勝,祗欲強學非天真。 昨朝告以此太甚,捩耳不聽生怒嗔。 余言如此非乃事,為婦何不善一身。 嗟哉爾夫任此責,可奈狂狠如痴麏。 忠臣汝不見洩治,諫死世不非陳君。 誰知余言果不妄,明年會汝初生孫。 一朝有疾莫肯視,此意豈尚求爾存。 憂惶百計獨汝母,復有汝父驚且奔。 此時汝舅擁愛妾,呼盧握槊如隔鄰。 狂言發病若有怪,里有老婦能降神。 呼來問訊豈得已,汝舅責我學不純。 急難造次不可動,堅坐有類天王尊。 導其女妻使為孽,就病索汝襦與裙。 衣之出看又汝告,謬為與汝增殷勤。 多多擾亂莫勝記,咎汝不肯同其塵。 經旬乳藥漸有喜,移病餘告未絕根。 喉中喘息氣才屬,日使勉強飡肥珍。 舅姑不許再生活,巧計竊發何不仁。 嬰兒盈尺未能語,忽然奪去詞紛紛。 傳言姑怒不歸覲,急抱疾走何暇詢。 病中憂恐莫能測,起坐無語涕滿巾。 須臾病作狀如故,三日不救誰緣因。 此惟汝甥汝兒婦,何用負汝漫無恩。 嗟餘生女苟不義,雖汝手刃吾何言。 儼然正直好禮讓,才敏明辯超無倫。 正應以此獲尤譴,汝可以手心自捫。 此雖法律所無奈,尚可仰首披蒼旻。 天高鬼神不可信,後世有耳猶或聞。 只今聞者已不服,恨我無勇不復冤。 惟余故人不責汝,問我此事久嘆呻。 慘然謂我子無恨,此罪在子何尤人。 虎跑牛觸不足怪,當自為計免見吞。 深居高堂閉重鍵,牛虎豈解逾牆坦。 登山入澤不自愛,安可僥倖遭騏驎。 明珠美玉本無價,棄置溝上多緇磷。 置這失地自當爾,既爾何咎荊與榛。 嗟哉此事余有罪。當使天下重結婚。
yuè zhī dàn chén   yǒu qiáng yóu shēn  
jiē wèi   shǐ 使 zhǒng mái yuān hún  
shēng shòu yāo dìng   zhé yuàn rén  
dāng shí shì zuì jīng zhòng   háng dào wén zhě jiē zuì xīn  
jiā shì shì běn hào xué   shēng zhì   { zuǒ yòu chuān   }  
shū wèi shěng shì huá shì   xià wěi wěi néng zhǔ wén  
jiā pín gǎn jià háo guì   kǒng fēi nán wéi qīn  
zhī xiōng shū jiù qiú jué lái jié yīn    
xiāng rén hūn jià zhòng   suī kěn jiāng ān yún  
shēng nián shí liù jià   yōu huān xīn  
guī níng jiàn bēi qiě   gào jiā shì chén  
jiù shū mèi zhī dào   kuài fēn yún  
rén duō guǎ shì shèng   zhī qiáng xué fēi tiān zhēn  
zuó cháo gào tài shèn   liè ěr tīng shēng chēn  
yán fēi nǎi shì   wèi shàn shēn  
jiē zāi ěr rèn   nài kuáng hěn chī jūn  
zhōng chén jiàn xiè zhì   jiàn shì fēi chén jūn  
shéi zhī yán guǒ wàng   míng nián huì chū shēng sūn  
zhāo yǒu kěn shì   shàng qiú ěr cún  
yōu huáng bǎi   yǒu jīng qiě bēn  
shí jiù yōng ài qiè   shuò lín  
kuáng yán bìng ruò yǒu guài   yǒu lǎo néng jiàng shén  
lái wèn xùn de   jiù xué chún  
nàn zào dòng   jiān zuò yǒu lèi tiān wáng zūn  
dǎo shǐ 使 wèi niè   jiù bìng suǒ qún  
zhī chū kàn yòu gào   miù wéi zēng yīn qín  
duō duō rǎo luàn shèng   jiù kěn tóng chén  
jīng xún yào jiàn yǒu   bìng gào wèi jué gēn  
hóu zhōng chuǎn cái shǔ   shǐ 使 miǎn qiǎng cān féi zhēn  
jiù zài shēng huó   qiǎo qiè rén  
yīng ér yíng chǐ wèi néng   rán duó fēn fēn  
chuán yán guī jìn   bào zǒu xiá xún  
bìng zhōng yōu kǒng néng   zuò mǎn 滿 jīn  
bìng zuò zhuàng   sān jiù shuí yuán yīn  
wéi shēng ér   yòng màn ēn  
jiē shēng gǒu   suī shǒu rèn yán  
yǎn rán zhèng zhí hǎo ràng   cái mǐn míng biàn chāo lún  
zhèng yīng huò yóu qiǎn   shǒu xīn mén  
suī suǒ nài   shàng yǎng shǒu cāng mín  
tiān gāo guǐ shén xìn   hòu shì yǒu ěr yóu huò wén  
zhī jīn wén zhě   hèn yǒng yuān  
wéi rén   wèn shì jiǔ tàn shēn  
cǎn rán wèi zi hèn   zuì zài zi yóu rén  
páo niú chù guài   dāng wèi miǎn jiàn tūn  
shēn gāo táng zhòng jiàn   niú jiě qiáng tǎn  
dēng shān ài   ān jiǎo xìng zāo lín  
míng zhū měi běn jià   zhì gōu shàng duō lín  
zhì zhè shī dāng ěr   ěr jiù jīng zhēn  
jiē zāi shì yǒu zuì dāng shǐ tiān 使 xià zhòng jié hūn