行次西郊作一百韵

唐代 李商隐
蛇年建午月,我自梁还秦。南下大散关,北济渭之滨。 草木半舒坼,不类冰雪晨。又若夏苦热,燋卷无芳津。 高田长檞枥,下田长荆榛。农具弃道旁,饥牛死空墩。 依依过村落,十室无一存。存者皆面啼,无衣可迎宾。 始若畏人问,及门还具陈。右辅田畴薄,斯民常苦贫。 伊昔称乐土,所赖牧伯仁。官清若冰玉,吏善如六亲。 生儿不远征,生女事四邻。浊酒盈瓦缶,烂谷堆荆囷。 健儿庇旁妇,衰翁舐童孙。况自贞观后,命官多儒臣。 例以贤牧伯,徵入司陶钧。降及开元中,奸邪挠经纶。 晋公忌此事,多录边将勋。因令猛毅辈,杂牧升平民。 中原遂多故,除授非至尊。或出幸臣辈,或由帝戚恩。 中原困屠解,奴隶厌肥豚。皇子弃不乳,椒房抱羌浑。 重赐竭中国,强兵临北边。控弦二十万,长臂皆如猿。 皇都三千里,来往同雕鸢。五里一换马,十里一开筵。 指顾动白日,暖热回苍旻.公卿辱嘲叱,唾弃如粪丸。 大朝会万方,天子正临轩。采旂转初旭,玉座当祥烟。 金障既特设,珠帘亦高褰。捋须蹇不顾,坐在御榻前。 忤者死艰屦,附之升顶颠。华侈矜递衒,豪俊相并吞。 因失生惠养,渐见征求频。奚寇西北来,挥霍如天翻。 是时正忘战,重兵多在边。列城绕长河,平明插旗幡。 但闻虏骑入,不见汉兵屯。大妇抱儿哭,小妇攀车轓. 生小太平年,不识夜闭门。少壮尽点行,疲老守空村。 生分作死誓,挥泪连秋云。廷臣例獐怯,诸将如羸奔。 为贼扫上阳,捉人送潼关。玉辇望南斗,未知何日旋。 诚知开辟久,遘此云雷屯。送者问鼎大,存者要高官。 抢攘互间谍,孰辨枭与鸾。千马无返辔,万车无还辕。 城空鼠雀死,人去豺狼喧。南资竭吴越,西费失河源。 因今左藏库,摧毁惟空垣。如人当一身,有左无右边。 筋体半痿痺,肘腋生臊膻。列圣蒙此耻,含怀不能宣。 谋臣拱手立,相戒无敢先。万国困杼轴,内库无金钱。 健儿立霜雪,腹歉衣裳单。馈饷多过时,高估铜与铅。 山东望河北,爨烟犹相联。朝廷不暇给,辛苦无半年。 行人搉行资,居者税屋椽。中间遂作梗,狼藉用戈鋋. 临门送节制,以锡通天班。破者以族灭,存者尚迁延。 礼数异君父,羁縻如羌零。直求输赤诚,所望大体全。 巍巍政事堂,宰相厌八珍。敢问下执事,今谁掌其权。 疮疽几十载,不敢扶其根。国蹙赋更重,人稀役弥繁。 近年牛医儿,城社更扳援。盲目把大旆,处此京西藩。 乐祸忘怨敌,树党多狂狷。生为人所惮,死非人所怜。 快刀断其头,列若猪牛悬。凤翔三百里,兵马如黄巾。 夜半军牒来,屯兵万五千。乡里骇供亿,老少相扳牵。 儿孙生未孩,弃之无惨颜。不复议所适,但欲死山间。 尔来又三岁,甘泽不及春。盗贼亭午起,问谁多穷民。 节使杀亭吏,捕之恐无因。咫尺不相见,旱久多黄尘。 官健腰佩弓,自言为官巡。常恐值荒迥,此辈还射人。 愧客问本末,愿客无因循。郿坞抵陈仓,此地忌黄昏。 我听此言罢,冤愤如相焚。昔闻举一会,群盗为之奔。 又闻理与乱,在人不在天。我愿为此事,君前剖心肝。 叩头出鲜血,滂沱污紫宸。九重黯已隔,涕泗空沾唇。 使典作尚书,厮养为将军。慎勿道此言,此言未忍闻。
shé nián jiàn yuè   liáng hái qín nán xià sàn guān   běi wèi zhī bīn
cǎo bàn shū chè   lèi bīng xuě chén yòu ruò xià   jiāo juàn fāng jīn
gāo tián zhǎng jiě   xià tián zhǎng jīng zhēn nóng dào páng   niú kōng dūn
guò cūn luò   shí shì cún cún zhě jiē miàn   yíng bīn
shǐ ruò wèi rén wèn   mén hái chén yòu tián chóu báo   mín cháng pín
chēng   suǒ lài rén guān qīng ruò bīng   shàn liù qīn
shēng ér yuǎn zhēng   shēng shì lín zhuó jiǔ yíng fǒu   làn duī jīng qūn
jiàn ér páng   shuāi wēng shì tóng sūn kuàng zhēn guàn hòu   mìng guān duō chén
xián   zhēng táo jūn jiàng kāi yuán zhōng   jiān xié náo jīng lún
jìn gōng shì   duō biān jiāng xūn yīn lìng měng bèi   shēng píng mín
zhōng yuán suì duō   chú shòu fēi zhì zūn huò chū xìng chén bèi   huò yóu ēn
zhōng yuán kùn jiě   yàn féi tún huáng   jiāo fáng bào qiāng hún
zhòng jié zhōng guó   qiáng bīng lín běi biān kòng xián èr shí wàn   zhǎng jiē yuán
huáng dōu sān qiān   lái wǎng tóng diāo yuān huàn   shí kāi yán
zhǐ dòng bái   nuǎn huí cāng mín   . gōng qīng cháo chì   tuò fèn wán
zhāo huì wàn fāng   tiān zhèng lín xuān cǎi zhuǎn chū   zuò dāng xiáng yān
jīn zhàng shè   zhū lián gāo qiān jiǎn   zuò zài qián
zhě jiān   zhī shēng dǐng diān huá chǐ jīn xuàn   háo jùn xiāng bìng tūn
yīn shī shēng huì yǎng   jiàn jiàn zhēng qiú pín kòu 西 běi lái   huī huò tiān fān
shì shí zhèng wàng zhàn   zhòng bīng duō zài biān liè chéng rào cháng   píng míng chā fān
dàn wén   jiàn hàn bīng tún bào ér   xiǎo pān chē fān   .
shēng xiǎo tài píng nián   shí mén shào zhuàng jǐn diǎn xíng   lǎo shǒu kōng cūn
shēng fēn zuò shì   huī lèi lián qiū yún tíng chén zhāng qiè   zhū jiāng léi bēn
wèi zéi sǎo shàng yáng   zhuō rén sòng tóng guān niǎn wàng nán dòu   wèi zhī xuán
chéng zhī kāi jiǔ   gòu yún léi tún sòng zhě wèn dǐng   cún zhě yào gāo guān
chēng rǎng jiàn dié   shú biàn xiāo luán qiān fǎn pèi   wàn chē hái yuán
chéng kōng shǔ què   rén chái láng xuān nán jié yuè   西 fèi shī yuán
yīn jīn zuǒ cáng   cuī huǐ wéi kōng yuán rén dāng shēn   yǒu zuǒ yòu bian
jīn bàn wěi   zhǒu shēng sào shān liè shèng méng chǐ   hán huái 怀 néng xuān
móu chén gǒng shǒu   xiāng jiè gǎn xiān wàn guó kùn zhù zhóu   nèi jīn qián
jiàn ér shuāng xuě   qiàn shang dān kuì xiǎng duō guò shí   gāo tóng qiān
shān dōng wàng běi   cuàn yān yóu xiāng lián cháo tíng xiá gěi   xīn bàn nián
xíng rén què xíng   zhě shuì chuán zhōng jiān suì zuò gěng   láng yòng chán   .
lín mén sòng jié zhì   tōng tiān bān zhě miè   cún zhě shàng qiān yán
shù jūn   qiāng líng zhí qiú shū chì chéng   suǒ wàng quán
wēi wēi zhèng shì táng   zǎi xiàng yàn zhēn gǎn wèn xià zhí shì   jīn shuí zhǎng quán
chuāng shí zài   gǎn gēn guó gèng zhòng   rén fán
jìn nián niú ér   chéng shè gèng bān yuán máng pèi   chù jīng 西 fān
huò wàng yuàn   shù dǎng duō kuáng juàn shēng wéi rén suǒ dàn   fēi rén suǒ lián
kuài dāo duàn tóu   liè ruò zhū niú xuán fèng xiáng sān bǎi   bīng huáng jīn
bàn jūn dié lái   tún bīng wàn qiān xiāng hài gòng 亿   lǎo shào xiāng bān qiān
ér sūn shēng wèi hái   zhī cǎn yán suǒ shì   dàn shān jiān
ěr lái yòu sān suì   gān chūn dào zéi tíng   wèn shuí duō qióng mín
jié shǐ 使 shā tíng   zhī kǒng yīn zhǐ chǐ xiāng jiàn   hàn jiǔ duō huáng chén
guān jiàn yāo pèi gōng   yán wèi guān xún cháng kǒng zhí huāng jiǒng   bèi hái shè rén
kuì wèn běn   yuàn yīn xún méi chén cāng   huáng hūn
tīng yán   yuān fèn xiāng fén wén huì   qún dào wèi zhī bēn
yòu wén luàn   zài rén zài tiān yuàn wèi shì   jūn qián pōu xīn gān
kòu tóu chū xiān xuè   pāng tuó chén jiǔ zhòng àn   kōng zhān chún
shǐ 使 diǎn zuò shàng shū   yǎng wèi jiāng jūn shèn dào yán   yán wèi rěn wén