行次西郊作一百韻

唐代 李商隱
蛇年建午月,我自梁還秦。南下大散關,北濟渭之濱。 草木半舒坼,不類冰雪晨。又若夏苦熱,燋卷無芳津。 高田長檞櫪,下田長荊榛。農具棄道旁,飢牛死空墩。 依依過村落,十室無一存。存者皆面啼,無衣可迎賓。 始若畏人問,及門還具陳。右輔田疇薄,斯民常苦貧。 伊昔稱樂土,所賴牧伯仁。官清若冰玉,吏善如六親。 生兒不遠征,生女事四鄰。濁酒盈瓦缶,爛谷堆荊囷。 健兒庇旁婦,衰翁舐童孫。況自貞觀後,命官多儒臣。 例以賢牧伯,徵入司陶鈞。降及開元中,奸邪撓經綸。 晉公忌此事,多錄邊將勛。因令猛毅輩,雜牧昇平民。 中原遂多故,除授非至尊。或出幸臣輩,或由帝戚恩。 中原困屠解,奴隸厭肥豚。皇子棄不乳,椒房抱羌渾。 重賜竭中國,強兵臨北邊。控弦二十萬,長臂皆如猿。 皇都三千里,來往同雕鳶。五里一換馬,十里一開筵。 指顧動白日,暖熱回蒼旻.公卿辱嘲叱,唾棄如糞丸。 大朝會萬方,天子正臨軒。采旂轉初旭,玉座當祥煙。 金障既特設,珠簾亦高褰。捋須蹇不顧,坐在御榻前。 忤者死艱屨,附之升頂顛。華侈矜遞衒,豪俊相併吞。 因失生惠養,漸見徵求頻。奚寇西北來,揮霍如天翻。 是時正忘戰,重兵多在邊。列城繞長河,平明插旗幡。 但聞虜騎入,不見漢兵屯。大婦抱兒哭,小婦攀車轓. 生小太平年,不識夜閉門。少壯盡點行,疲老守空村。 生分作死誓,揮淚連秋雲。廷臣例獐怯,諸將如羸奔。 為賊掃上陽,捉人送潼關。玉輦望南斗,未知何日旋。 誠知開闢久,遘此雲雷屯。送者問鼎大,存者要高官。 搶攘互間諜,孰辨梟與鸞。千馬無返轡,萬車無還轅。 城空鼠雀死,人去豺狼喧。南資竭吳越,西費失河源。 因今左藏庫,摧毀惟空垣。如人當一身,有左無右邊。 筋體半痿痺,肘腋生臊膻。列聖蒙此恥,含懷不能宣。 謀臣拱手立,相戒無敢先。萬國困杼軸,內庫無金錢。 健兒立霜雪,腹歉衣裳單。饋餉多過時,高估銅與鉛。 山東望河北,爨煙猶相聯。朝廷不暇給,辛苦無半年。 行人搉行資,居者稅屋椽。中間遂作梗,狼藉用戈鋋. 臨門送節制,以錫通天班。破者以族滅,存者尚遷延。 禮數異君父,羈縻如羌零。直求輸赤誠,所望大體全。 巍巍政事堂,宰相厭八珍。敢問下執事,今誰掌其權。 瘡疽幾十載,不敢扶其根。國蹙賦更重,人稀役彌繁。 近年牛醫兒,城社更扳援。盲目把大旆,處此京西藩。 樂禍忘怨敵,樹黨多狂狷。生為人所憚,死非人所憐。 快刀斷其頭,列若豬牛懸。鳳翔三百里,兵馬如黃巾。 夜半軍牒來,屯兵萬五千。鄉里駭供億,老少相扳牽。 兒孫生未孩,棄之無慘顏。不複議所適,但欲死山間。 爾來又三歲,甘澤不及春。盜賊亭午起,問誰多窮民。 節使殺亭吏,捕之恐無因。咫尺不相見,旱久多黃塵。 官健腰佩弓,自言為官巡。常恐值荒迥,此輩還射人。 愧客問本末,願客無因循。郿塢抵陳倉,此地忌黃昏。 我聽此言罷,冤憤如相焚。昔聞舉一會,群盜為之奔。 又聞理與亂,在人不在天。我願為此事,君前剖心肝。 叩頭出鮮血,滂沱污紫宸。九重黯已隔,涕泗空沾唇。 使典作尚書,廝養為將軍。慎勿道此言,此言未忍聞。
shé nián jiàn yuè   liáng hái qín nán xià sàn guān   běi wèi zhī bīn
cǎo bàn shū chè   lèi bīng xuě chén yòu ruò xià   jiāo juàn fāng jīn
gāo tián zhǎng jiě   xià tián zhǎng jīng zhēn nóng dào páng   niú kōng dūn
guò cūn luò   shí shì cún cún zhě jiē miàn   yíng bīn
shǐ ruò wèi rén wèn   mén hái chén yòu tián chóu báo   mín cháng pín
chēng   suǒ lài rén guān qīng ruò bīng   shàn liù qīn
shēng ér yuǎn zhēng   shēng shì lín zhuó jiǔ yíng fǒu   làn duī jīng qūn
jiàn ér páng   shuāi wēng shì tóng sūn kuàng zhēn guàn hòu   mìng guān duō chén
xián   zhēng táo jūn jiàng kāi yuán zhōng   jiān xié náo jīng lún
jìn gōng shì   duō biān jiāng xūn yīn lìng měng bèi   shēng píng mín
zhōng yuán suì duō   chú shòu fēi zhì zūn huò chū xìng chén bèi   huò yóu ēn
zhōng yuán kùn jiě   yàn féi tún huáng   jiāo fáng bào qiāng hún
zhòng jié zhōng guó   qiáng bīng lín běi biān kòng xián èr shí wàn   zhǎng jiē yuán
huáng dōu sān qiān   lái wǎng tóng diāo yuān huàn   shí kāi yán
zhǐ dòng bái   nuǎn huí cāng mín   . gōng qīng cháo chì   tuò fèn wán
zhāo huì wàn fāng   tiān zhèng lín xuān cǎi zhuǎn chū   zuò dāng xiáng yān
jīn zhàng shè   zhū lián gāo qiān jiǎn   zuò zài qián
zhě jiān   zhī shēng dǐng diān huá chǐ jīn xuàn   háo jùn xiāng bìng tūn
yīn shī shēng huì yǎng   jiàn jiàn zhēng qiú pín kòu 西 běi lái   huī huò tiān fān
shì shí zhèng wàng zhàn   zhòng bīng duō zài biān liè chéng rào cháng   píng míng chā fān
dàn wén   jiàn hàn bīng tún bào ér   xiǎo pān chē fān   .
shēng xiǎo tài píng nián   shí mén shào zhuàng jǐn diǎn xíng   lǎo shǒu kōng cūn
shēng fēn zuò shì   huī lèi lián qiū yún tíng chén zhāng qiè   zhū jiāng léi bēn
wèi zéi sǎo shàng yáng   zhuō rén sòng tóng guān niǎn wàng nán dòu   wèi zhī xuán
chéng zhī kāi jiǔ   gòu yún léi tún sòng zhě wèn dǐng   cún zhě yào gāo guān
chēng rǎng jiàn dié   shú biàn xiāo luán qiān fǎn pèi   wàn chē hái yuán
chéng kōng shǔ què   rén chái láng xuān nán jié yuè   西 fèi shī yuán
yīn jīn zuǒ cáng   cuī huǐ wéi kōng yuán rén dāng shēn   yǒu zuǒ yòu bian
jīn bàn wěi   zhǒu shēng sào shān liè shèng méng chǐ   hán huái néng xuān
móu chén gǒng shǒu   xiāng jiè gǎn xiān wàn guó kùn zhù zhóu   nèi jīn qián
jiàn ér shuāng xuě   qiàn shang dān kuì xiǎng duō guò shí   gāo tóng qiān
shān dōng wàng běi   cuàn yān yóu xiāng lián cháo tíng xiá gěi   xīn bàn nián
xíng rén què xíng   zhě shuì chuán zhōng jiān suì zuò gěng   láng yòng chán   .
lín mén sòng jié zhì   tōng tiān bān zhě miè   cún zhě shàng qiān yán
shù jūn   qiāng líng zhí qiú shū chì chéng   suǒ wàng quán
wēi wēi zhèng shì táng   zǎi xiàng yàn zhēn gǎn wèn xià zhí shì   jīn shuí zhǎng quán
chuāng shí zài   gǎn gēn guó gèng zhòng   rén fán
jìn nián niú ér   chéng shè gèng bān yuán máng pèi   chù jīng 西 fān
huò wàng yuàn   shù dǎng duō kuáng juàn shēng wéi rén suǒ dàn   fēi rén suǒ lián
kuài dāo duàn tóu   liè ruò zhū niú xuán fèng xiáng sān bǎi   bīng huáng jīn
bàn jūn dié lái   tún bīng wàn qiān xiāng hài gòng   lǎo shào xiāng bān qiān
ér sūn shēng wèi hái   zhī cǎn yán suǒ shì   dàn shān jiān
ěr lái yòu sān suì   gān chūn dào zéi tíng   wèn shuí duō qióng mín
jié shǐ 使 shā tíng   zhī kǒng yīn zhǐ chǐ xiāng jiàn   hàn jiǔ duō huáng chén
guān jiàn yāo pèi gōng   yán wèi guān xún cháng kǒng zhí huāng jiǒng   bèi hái shè rén
kuì wèn běn   yuàn yīn xún méi chén cāng   huáng hūn
tīng yán   yuān fèn xiāng fén wén huì   qún dào wèi zhī bēn
yòu wén luàn   zài rén zài tiān yuàn wèi shì   jūn qián pōu xīn gān
kòu tóu chū xiān xuè   pāng tuó chén jiǔ zhòng àn   kōng zhān chún
shǐ 使 diǎn zuò shàng shū   yǎng wèi jiāng jūn shèn dào yán   yán wèi rěn wén