石鼓

宋代 苏辙
岐山之阳石为鼓,叩之不鸣悬无虡。 以为无用百无直,以为有用万物祖。 置身无用有用间,自讬周宣谁敢侮。 宣王没后坟垅平,秦野苍茫不知处。 周人旧物惟存山,文武遗民尽囚虏。 鼎钟无在铸戈戟,宫殿已倒生禾黍。 厉宣子孙窜四方,昭穆错乱不存谱。 时有过客悲先王,绸缪牖户彻桑土。 思宣不见幸鼓存,由鼓求宣近为愈。 彼皆有用世所好,天地能生不能主。 君看项籍猛如狼,身死未冷割为脯。 马童杨喜岂不仁,待汝封侯非怨汝。 何况外物固已轻,毛擒翡翠尾执麈。 惟有苍石于此时,独以无用不见数。 形骸偃蹇任苔藓,文字皴剥困风雨。 遭乱既以无用全,有用还为太平取。 古人不见见遗物,如见方召与申甫。 文非科斗可穷诘,简编不载无训诂。 字形漫汗随石缺,苍蛇生角龙折股。 亦如老人遭暴横,颐下髭秃口齿龉。 形虽不具意可知,有云杨柳贯鲂鱮。 鲂鱮岂厌居溪谷,自投网罟入君俎。 柳条柔弱长百尺,挽之不断细如缕。 以柳贯鱼鱼不伤,贯不伤鱼鱼乐死。 登之庙中鬼神格,锡女丰年多黍稌。 宣王用兵征四国,北摧犬戎南服楚。 将帅用命士卒驭,死生不顾阚虓虎。 问之何术能使然,抚之如子敬如父。 弱柳贯鱼鱼弗违,仁人在上民不怒。 请看石鼓非徒然,长笑太山刻秦语。
shān zhī yáng shí wèi   kòu zhī míng xuán  
wéi yòng bǎi zhí   wéi yǒu yòng wàn  
zhì shēn yòng yǒu yòng jiàn   tuō zhōu xuān shuí gǎn  
xuān wáng méi hòu fén lǒng píng   qín cāng máng zhī chù  
zhōu rén jiù wéi cún shān   wén mín jǐn qiú  
dǐng zhōng zài zhù   gōng diàn 殿 dǎo shēng shǔ  
xuān sūn cuàn fāng   zhāo cuò luàn cún  
shí yǒu guò bēi xiān wáng   chóu miù yǒu chè sāng  
xuān jiàn xìng cún   yóu qiú xuān jìn wèi  
jiē yǒu yòng shì suǒ hǎo   tiān néng shēng néng zhǔ  
jūn kàn xiàng měng láng   shēn wèi lěng wèi  
tóng yáng rén   dài fēng hóu fēi yuàn  
kuàng wài qīng   máo qín fěi cuì wěi zhí zhǔ  
wéi yǒu cāng shí shí   yòng jiàn shù  
xíng hái yǎn jiǎn rèn tái xiǎn   wén cūn bāo kùn fēng  
zāo luàn yòng quán   yǒu yòng hái wèi tài píng  
rén jiàn jiàn   jiàn fāng zhào shēn  
wén fēi dǒu qióng jié   jiǎn biān zài xùn  
xíng màn hàn suí shí quē   cāng shé shēng jué lóng zhé  
lǎo rén zāo bào héng   xià kǒu chǐ 齿  
xíng suī zhī   yǒu yún yáng liǔ guàn fáng  
fáng yàn   tóu wǎng jūn  
liǔ tiáo róu ruò zhǎng bǎi chǐ   wǎn zhī duàn  
liǔ guàn shāng   guàn shāng  
dēng zhī miào zhōng guǐ shén   fēng nián duō shǔ  
xuān wáng yòng bīng zhēng guó   běi cuī quǎn róng nán chǔ  
jiàng shuài yòng mìng shì   shēng kàn xiāo  
wèn zhī shù néng shǐ 使 rán   zhī zi jìng  
ruò liǔ guàn wéi   rén rén zài shàng mín  
qǐng kàn shí fēi rán   cháng xiào tài shān qín