禽虫十二章

唐代 白居易
燕违戊己鹊避岁,兹事因何羽族知? 疑有凤王颁鸟历,一时一日不参差。 [不知其然也。燕衔泥常避戊己日,鹊巢口常避太 岁,验之皆信。] 水中科斗长成蛙,林下桑虫老作蛾。 蛙跳蛾舞仰头笑,焉用鲲鹏鳞羽多? [齐物也。] 江鱼群从称妻妾,塞雁联行号弟兄。 但恐世间真眷属,亲疏亦是强为名。 [故名也,江、沱间有鱼,每游辄三,如媵随妻, 一先二后,土人号为婢妾鱼。礼云:雁兄弟行。] 蚕老茧成不庇身,蜂饥蜜熟属他人。 须知年老忧家者,恐是二虫虚苦辛。 [自警也。] 阿阁鹓鸾田舍乌,妍媸贵贱两悬殊。 如何闭向深笼里,一种摧颓触四隅? [有所感也。] 兽中刀枪多怒吼,鸟遭罗弋尽哀鸣。 羔羊口在缘何事,暗死屠门无一声? [有所悲也。] 蟭螟杀敌蚊巢上,蛮触交争蜗角中。 应是诸天观下界,一微尘内斗英雄。 [自照也。] 蠨蛸网上罥蜉蝣,反覆相持死始休。 何异浮生临老日,一弹指顷报恩仇。 [诫报也。] 蚁王化饭为臣妾,螺母偷虫作子孙。 彼此假名非本物,其间何怨复何恩? 豆苗鹿嚼解乌毒,艾叶雀衔夺燕巢。 鸟兽不曾看本草,谙知药性是谁教? [尝猎者说云:鹿若中箭发,即嚼豆叶食之,多消 解。箭毒多用乌头,故云乌毒。又燕恶艾,雀欲 夺其巢,先衔一艾致其巢,辄避去,因而有之。] 一鼠得仙生羽翼,众鼠相看有羡色。 岂知飞上未半空,已作乌鸢口中食。 鹅乳养雏遗在水,鱼心想子变成鳞。 细微幽隐何穷事,知者唯应是圣人。 [鹅放乳水中,不能离,群雏从而食之,皆饱而去 之。又如鱼想子,子成鱼,并皆是佛经中说。]
yàn wéi què suì   shì yīn zhī  
yǒu fèng wáng bān niǎo   shí cēn
  [ zhī rán yàn xián cháng   què cháo kǒu cháng tài
suì   yàn zhī jiē xìn 。]   ]
shuǐ zhōng dǒu zhǎng chéng   lín xià sāng chóng lǎo zuò é
tiào é yǎng tóu xiào   yān yòng kūn péng lín duō  
  [ 。]   ]
jiāng qún cóng chēng qiè   sāi yàn lián háng háo xiōng
dàn kǒng shì jiān zhēn juàn shǔ   qīn shū shì qiáng wèi míng
  [ míng   jiāng tuó jiān yǒu   měi yóu zhé sān   yìng suí  
xiān èr hòu   rén hào wèi qiè yún   yàn xiōng xíng 。]   ]
cán lǎo jiǎn chéng shēn   fēng shú shǔ rén
zhī nián lǎo yōu jiā zhě   kǒng shì èr chóng xīn
  [ jǐng 。]   ]
ā yuān luán tián shè   yán chī guì jiàn liǎng xuán shū
xiàng shēn lóng   zhǒng cuī tuí chù  
  [ yǒu suǒ gǎn 。]   ]
shòu zhōng dāo qiāng duō hǒu   niǎo zāo luó jìn āi míng
gāo yáng kǒu zài yuán shì   àn mén shēng  
  [ yǒu suǒ bēi 。]   ]
jiāo míng shā wén cháo shàng   mán chù jiāo zhēng jiǎo zhōng
yìng shì zhū tiān guān xià jiè   wēi chén nèi dòu yīng xióng
  [ zhào 。]   ]
xiāo shāo wǎng shàng juàn yóu   fǎn xiāng chí shǐ xiū
shēng lín lǎo   tán zhǐ qǐng bào ēn chóu
  [ jiè bào 。]   ]
wáng huà fàn wéi chén qiè   luó tōu chóng zuò sūn
jiǎ míng fēi běn   jiān yuàn ēn  
dòu miáo 鹿 jué jiě   ài què xián duó yàn cháo
niǎo shòu céng kàn běn cǎo   ān zhī yào xìng shì shuí jiào  
  [ cháng liè zhě shuō yún   鹿 ruò zhōng jiàn   jué dòu shí zhī   duō xiāo
jiě jiàn duō yòng tóu   yún yòu yàn è ài   què
duó cháo   xiān xián ài zhì cháo   zhé   yīn ér yǒu zhī 。]   ]
shǔ de xiān shēng   zhòng shǔ xiāng kàn yǒu xiàn
zhī fēi shàng wèi bàn kōng   zuò yuān kǒu zhōng shí
é yǎng chú zài shuǐ   xīn xiǎng zi biàn chéng lín
wēi yōu yǐn qióng shì   zhī zhě wéi yìng shì shèng rén
  [ é fàng shuǐ zhōng   néng   qún chú cóng ér shí zhī   jiē bǎo ér
zhī yòu xiǎng zi   zi chéng   bìng jiē shì jīng zhōng shuō 。]   ]