禽蟲十二章

唐代 白居易
燕違戊己鵲避歲,茲事因何羽族知? 疑有鳳王頒鳥歷,一時一日不參差。 [不知其然也。燕銜泥常避戊己日,鵲巢口常避太 歲,驗之皆信。] 水中科斗長成蛙,林下桑蟲老作蛾。 蛙跳蛾舞仰頭笑,焉用鯤鵬鱗羽多? [齊物也。] 江魚群從稱妻妾,塞雁聯行號弟兄。 但恐世間真眷屬,親疏亦是強為名。 [故名也,江、沱間有魚,每游輒三,如媵隨妻, 一先二後,土人號為婢妾魚。禮云:雁兄弟行。] 蠶老繭成不庇身,蜂飢蜜熟屬他人。 須知年老憂家者,恐是二蟲虛苦辛。 [自警也。] 阿閣鵷鸞田舍烏,妍媸貴賤兩懸殊。 如何閉向深籠里,一種摧頹觸四隅? [有所感也。] 獸中刀槍多怒吼,鳥遭羅弋盡哀鳴。 羔羊口在緣何事,暗死屠門無一聲? [有所悲也。] 蟭螟殺敵蚊巢上,蠻觸交爭蝸角中。 應是諸天觀下界,一微塵內鬥英雄。 [自照也。] 蠨蛸網上罥蜉蝣,反覆相持死始休。 何異浮生臨老日,一彈指頃報恩仇。 [誡報也。] 蟻王化飯為臣妾,螺母偷蟲作子孫。 彼此假名非本物,其間何怨復何恩? 豆苗鹿嚼解烏毒,艾葉雀銜奪燕巢。 鳥獸不曾看本草,諳知藥性是誰教? [嘗獵者說云:鹿若中箭發,即嚼豆葉食之,多消 解。箭毒多用烏頭,故云烏毒。又燕惡艾,雀欲 奪其巢,先銜一艾致其巢,輒避去,因而有之。] 一鼠得仙生羽翼,眾鼠相看有羨色。 豈知飛上未半空,已作烏鳶口中食。 鵝乳養雛遺在水,魚心想子變成鱗。 細微幽隱何窮事,知者唯應是聖人。 [鵝放乳水中,不能離,群雛從而食之,皆飽而去 之。又如魚想子,子成魚,並皆是佛經中說。]
yàn wéi què suì   shì yīn zhī  
yǒu fèng wáng bān niǎo   shí cēn
  [ zhī rán yàn xián cháng   què cháo kǒu cháng tài
suì   yàn zhī jiē xìn 。]   ]
shuǐ zhōng dǒu zhǎng chéng   lín xià sāng chóng lǎo zuò é
tiào é yǎng tóu xiào   yān yòng kūn péng lín duō  
  [ 。]   ]
jiāng qún cóng chēng qiè   sāi yàn lián háng háo xiōng
dàn kǒng shì jiān zhēn juàn shǔ   qīn shū shì qiáng wèi míng
  [ míng   jiāng tuó jiān yǒu   měi yóu zhé sān   yìng suí  
xiān èr hòu   rén hào wèi qiè yún   yàn xiōng xíng 。]   ]
cán lǎo jiǎn chéng shēn   fēng shú shǔ rén
zhī nián lǎo yōu jiā zhě   kǒng shì èr chóng xīn
  [ jǐng 。]   ]
ā yuān luán tián shè   yán chī guì jiàn liǎng xuán shū
xiàng shēn lóng   zhǒng cuī tuí chù  
  [ yǒu suǒ gǎn 。]   ]
shòu zhōng dāo qiāng duō hǒu   niǎo zāo luó jìn āi míng
gāo yáng kǒu zài yuán shì   àn mén shēng  
  [ yǒu suǒ bēi 。]   ]
jiāo míng shā wén cháo shàng   mán chù jiāo zhēng jiǎo zhōng
yìng shì zhū tiān guān xià jiè   wēi chén nèi dòu yīng xióng
  [ zhào 。]   ]
xiāo shāo wǎng shàng juàn yóu   fǎn xiāng chí shǐ xiū
shēng lín lǎo   tán zhǐ qǐng bào ēn chóu
  [ jiè bào 。]   ]
wáng huà fàn wéi chén qiè   luó tōu chóng zuò sūn
jiǎ míng fēi běn   jiān yuàn ēn  
dòu miáo 鹿 jué jiě   ài què xián duó yàn cháo
niǎo shòu céng kàn běn cǎo   ān zhī yào xìng shì shuí jiào  
  [ cháng liè zhě shuō yún   鹿 ruò zhōng jiàn   jué dòu shí zhī   duō xiāo
jiě jiàn duō yòng tóu   yún yòu yàn è ài   què
duó cháo   xiān xián ài zhì cháo   zhé   yīn ér yǒu zhī 。]   ]
shǔ de xiān shēng   zhòng shǔ xiāng kàn yǒu xiàn
zhī fēi shàng wèi bàn kōng   zuò yuān kǒu zhōng shí
é yǎng chú zài shuǐ   xīn xiǎng zi biàn chéng lín
wēi yōu yǐn qióng shì   zhī zhě wéi yìng shì shèng rén
  [ é fàng shuǐ zhōng   néng   qún chú cóng ér shí zhī   jiē bǎo ér
zhī yòu xiǎng zi   zi chéng   bìng jiē shì jīng zhōng shuō 。]   ]