京师作

清代 顾炎武
呜呼古燕京,金元递开创。初兴靖难师,遂驻时巡仗。 制掩汉唐闳,德俪商周王。巍峨大明门,如翚峙南向。 其阳肇圜丘,列圣凝灵贶。其内廓乾清,至尊俨旒纩。 缭以皇城垣,靓深拟天上。其旁列两街,省寺郁相望。 经营本睿裁,斲削命般匠。鼎从郏鄏卜,宅是成周相。 穹然对两京,自古无与抗。酆宫逊显敞,未央失宏壮。 西来太行条,连天瞩崖嶂。东尽巫闾支,界海看滉瀁。 居中守在支,临秋国为防。人物并浩穰,风流馀慨忼。 百货集广馗,九金归府藏。通州船万艘,便门车千两。 绵延祀四六,三灵哀板荡。紫塞吟悲笳,黄图布毡帐。 狱囚圻父臣,郊死凶门将。悲号煤山缢,泣血思陵葬。 中华竟崩沦,燔瘗久虚旷。宗子洎群臣,鸢岑与黔涨。 丁年抱国耻,未获居一障。垂老入都门,有愿无繇偿。 足穿贫士履,首戴狂生盎。愁同箕子过,悴比湘累放。 且调入沅兵,更造浮海舫。索盗穷琅当,追亡敝筑杖。 太阴掩心中,两日相摩荡。火运有转移,虞天乱无象。 白水燄未然,绿林烟已炀。空怀赤伏书,虚想云台仗。 不睹二祖兴,茕茕念安傍。复思塞上游,汗漫诚何当。 河西访窦融,上谷寻耿况。聊为旧京辞,投毫一吁怅。
wū 呜 hū 呼 gǔ 古 yān 燕 jīng 京   , jīn 金 yuán 元 dì 递 kāi 开 chuàng 创 。 。 chū 初 xīng 兴 jìng 靖 nán 难 shī 师   , suì 遂 zhù 驻 shí 时 xún 巡 zhàng 仗 。 。
zhì 制 yǎn 掩 hàn 汉 táng 唐 hóng 闳   , dé 德 lì 俪 shāng 商 zhōu 周 wáng 王 。 。 wēi 巍 é 峨 dà 大 míng 明 mén 门   , rú 如 huī 翚 zhì 峙 nán 南 xiàng 向 。 。
qí 其 yáng 阳 zhào 肇 yuán 圜 qiū 丘   , liè 列 shèng 圣 níng 凝 líng 灵 kuàng 贶 。 。 qí 其 nèi 内 kuò 廓 qián 乾 qīng 清   , zhì 至 zūn 尊 yǎn 俨 liú 旒 kuàng 纩 。 。
liáo 缭 yǐ 以 huáng 皇 chéng 城 yuán 垣   , liàng 靓 shēn 深 nǐ 拟 tiān 天 shàng 上 。 。 qí 其 páng 旁 liè 列 liǎng 两 jiē 街   , shěng 省 sì 寺 yù 郁 xiāng 相 wàng 望 。 。
jīng 经 yíng 营 běn 本 ruì 睿 cái 裁   , zhuó 斲 xuē 削 mìng 命 bān 般 jiàng 匠 。 。 dǐng 鼎 cóng 从 jiá 郏 rǔ 鄏 bo 卜   , zhái 宅 shì 是 chéng 成 zhōu 周 xiāng 相 。 。
qióng 穹 rán 然 duì 对 liǎng 两 jīng 京   , zì 自 gǔ 古 wú 无 yǔ 与 kàng 抗 。 。 fēng 酆 gōng 宫 xùn 逊 xiǎn 显 chǎng 敞   , wèi 未 yāng 央 shī 失 hóng 宏 zhuàng 壮 。 。
xī 西 lái 来 tài 太 xíng 行 tiáo 条   , lián 连 tiān 天 zhǔ 瞩 yá 崖 zhàng 嶂 。 。 dōng 东 jǐn 尽 wū 巫 lǘ 闾 zhī 支   , jiè 界 hǎi 海 kàn 看 huàng 滉 yàng 瀁 。 。
jū 居 zhōng 中 shǒu 守 zài 在 zhī 支   , lín 临 qiū 秋 guó 国 wèi 为 fáng 防 。 。 rén 人 wù 物 bìng 并 hào 浩 ráng 穰   , fēng 风 liú 流 yú 馀 kǎi 慨 kāng 忼 。 。
bǎi 百 huò 货 jí 集 guǎng 广 kuí 馗   , jiǔ 九 jīn 金 guī 归 fǔ 府 cáng 藏 。 。 tōng 通 zhōu 州 chuán 船 wàn 万 sōu 艘   , biàn 便 mén 门 chē 车 qiān 千 liǎng 两 。 。
mián 绵 yán 延 sì 祀 sì 四 liù 六   , sān 三 líng 灵 āi 哀 bǎn 板 dàng 荡 。 。 zǐ 紫 sāi 塞 yín 吟 bēi 悲 jiā 笳   , huáng 黄 tú 图 bù 布 zhān 毡 zhàng 帐 。 。
yù 狱 qiú 囚 qí 圻 fù 父 chén 臣   , jiāo 郊 sǐ 死 xiōng 凶 mén 门 jiāng 将 。 。 bēi 悲 hào 号 méi 煤 shān 山 yì 缢   , qì 泣 xuè 血 sī 思 líng 陵 zàng 葬 。 。
zhōng 中 huá 华 jìng 竟 bēng 崩 lún 沦   , fán 燔 yì 瘗 jiǔ 久 xū 虚 kuàng 旷 。 。 zōng 宗 zǐ 子 jì 洎 qún 群 chén 臣   , yuān 鸢 cén 岑 yǔ 与 qián 黔 zhǎng 涨 。 。
dīng 丁 nián 年 bào 抱 guó 国 chǐ 耻   , wèi 未 huò 获 jū 居 yī 一 zhàng 障 。 。 chuí 垂 lǎo 老 rù 入 dōu 都 mén 门   , yǒu 有 yuàn 愿 wú 无 yáo 繇 cháng 偿 。 。
zú 足 chuān 穿 pín 贫 shì 士 lǚ 履   , shǒu 首 dài 戴 kuáng 狂 shēng 生 àng 盎 。 。 chóu 愁 tóng 同 jī 箕 zǐ 子 guò 过   , cuì 悴 bǐ 比 xiāng 湘 lèi 累 fàng 放 。 。
qiě 且 diào 调 rù 入 yuán 沅 bīng 兵   , gēng 更 zào 造 fú 浮 hǎi 海 fǎng 舫 。 。 suǒ 索 dào 盗 qióng 穷 láng 琅 dāng 当   , zhuī 追 wáng 亡 bì 敝 zhù 筑 zhàng 杖 。 。
tài 太 yīn 阴 yǎn 掩 xīn 心 zhōng 中   , liǎng 两 rì 日 xiāng 相 mó 摩 dàng 荡 。 。 huǒ 火 yùn 运 yǒu 有 zhuǎn 转 yí 移   , yú 虞 tiān 天 luàn 乱 wú 无 xiàng 象 。 。
bái 白 shuǐ 水 yàn 燄 wèi 未 rán 然   , lù 绿 lín 林 yān 烟 yǐ 已 yáng 炀 。 。 kōng 空 huái 怀 chì 赤 fú 伏 shū 书   , xū 虚 xiǎng 想 yún 云 tái 台 zhàng 仗 。 。
bù 不 dǔ 睹 èr 二 zǔ 祖 xīng 兴   , qióng 茕 qióng 茕 niàn 念 ān 安 bàng 傍 。 。 fù 复 sī 思 sāi 塞 shàng 上 yóu 游   , hàn 汗 màn 漫 chéng 诚 hé 何 dāng 当 。 。
hé 河 xī 西 fǎng 访 dòu 窦 róng 融   , shàng 上 gǔ 谷 xún 寻 gěng 耿 kuàng 况 。 。 liáo 聊 wèi 为 jiù 旧 jīng 京 cí 辞   , tóu 投 háo 毫 yī 一 xū 吁 chàng 怅 。 。