京師作

清代 顧炎武
嗚呼古燕京,金元遞開創。初興靖難師,遂駐時巡仗。 制掩漢唐閎,德儷商周王。巍峨大明門,如翬峙南向。 其陽肇圜丘,列聖凝靈貺。其內廓乾清,至尊儼旒纊。 繚以皇城垣,靚深擬天上。其旁列兩街,省寺郁相望。 經營本睿裁,斲削命般匠。鼎從郟鄏卜,宅是成周相。 穹然對兩京,自古無與抗。酆宮遜顯敞,未央失宏壯。 西來太行條,連天矚崖嶂。東盡巫閭支,界海看滉瀁。 居中守在支,臨秋國為防。人物並浩穰,風流餘慨忼。 百貨集廣馗,九金歸府藏。通州船萬艘,便門車千兩。 綿延祀四六,三靈哀板蕩。紫塞吟悲笳,黃圖布氈帳。 獄囚圻父臣,郊死凶門將。悲號煤山縊,泣血思陵葬。 中華竟崩淪,燔瘞久虛曠。宗子洎群臣,鳶岑與黔漲。 丁年抱國恥,未獲居一障。垂老入都門,有願無繇償。 足穿貧士履,首戴狂生盎。愁同箕子過,悴比湘纍放。 且調入沅兵,更造浮海舫。索盜窮琅當,追亡敝築杖。 太陰掩心中,兩日相摩盪。火運有轉移,虞天亂無象。 白水燄未然,綠林煙已煬。空懷赤伏書,虛想雲台仗。 不睹二祖興,煢煢念安傍。復思塞上游,汗漫誠何當。 河西訪竇融,上谷尋耿況。聊為舊京辭,投毫一吁悵。
wū 嗚 hū 呼 gǔ 古 yān 燕 jīng 京   , jīn 金 yuán 元 dì 遞 kāi 開 chuàng 創 。 。 chū 初 xīng 興 jìng 靖 nán 難 shī 師   , suì 遂 zhù 駐 shí 時 xún 巡 zhàng 仗 。 。
zhì 制 yǎn 掩 hàn 漢 táng 唐 hóng 閎   , dé 德 lì 儷 shāng 商 zhōu 周 wáng 王 。 。 wēi 巍 é 峨 dà 大 míng 明 mén 門   , rú 如 huī 翬 zhì 峙 nán 南 xiàng 向 。 。
qí 其 yáng 陽 zhào 肇 yuán 圜 qiū 丘   , liè 列 shèng 聖 níng 凝 líng 靈 kuàng 貺 。 。 qí 其 nèi 內 kuò 廓 qián 乾 qīng 清   , zhì 至 zūn 尊 yǎn 儼 liú 旒 kuàng 纊 。 。
liáo 繚 yǐ 以 huáng 皇 chéng 城 yuán 垣   , liàng 靚 shēn 深 nǐ 擬 tiān 天 shàng 上 。 。 qí 其 páng 旁 liè 列 liǎng 兩 jiē 街   , shěng 省 sì 寺 yù 郁 xiāng 相 wàng 望 。 。
jīng 經 yíng 營 běn 本 ruì 睿 cái 裁   , zhuó 斲 xuē 削 mìng 命 bān 般 jiàng 匠 。 。 dǐng 鼎 cóng 從 jiá 郟 rǔ 鄏 bo 卜   , zhái 宅 shì 是 chéng 成 zhōu 周 xiāng 相 。 。
qióng 穹 rán 然 duì 對 liǎng 兩 jīng 京   , zì 自 gǔ 古 wú 無 yǔ 與 kàng 抗 。 。 fēng 酆 gōng 宮 xùn 遜 xiǎn 顯 chǎng 敞   , wèi 未 yāng 央 shī 失 hóng 宏 zhuàng 壯 。 。
xī 西 lái 來 tài 太 xíng 行 tiáo 條   , lián 連 tiān 天 zhǔ 矚 yá 崖 zhàng 嶂 。 。 dōng 東 jǐn 盡 wū 巫 lǘ 閭 zhī 支   , jiè 界 hǎi 海 kàn 看 huàng 滉 yàng 瀁 。 。
jū 居 zhōng 中 shǒu 守 zài 在 zhī 支   , lín 臨 qiū 秋 guó 國 wèi 為 fáng 防 。 。 rén 人 wù 物 bìng 並 hào 浩 ráng 穰   , fēng 風 liú 流 yú 餘 kǎi 慨 kāng 忼 。 。
bǎi 百 huò 貨 jí 集 guǎng 廣 kuí 馗   , jiǔ 九 jīn 金 guī 歸 fǔ 府 cáng 藏 。 。 tōng 通 zhōu 州 chuán 船 wàn 萬 sōu 艘   , biàn 便 mén 門 chē 車 qiān 千 liǎng 兩 。 。
mián 綿 yán 延 sì 祀 sì 四 liù 六   , sān 三 líng 靈 āi 哀 bǎn 板 dàng 盪 。 。 zǐ 紫 sāi 塞 yín 吟 bēi 悲 jiā 笳   , huáng 黃 tú 圖 bù 布 zhān 氈 zhàng 帳 。 。
yù 獄 qiú 囚 qí 圻 fù 父 chén 臣   , jiāo 郊 sǐ 死 xiōng 凶 mén 門 jiāng 將 。 。 bēi 悲 hào 號 méi 煤 shān 山 yì 縊   , qì 泣 xuè 血 sī 思 líng 陵 zàng 葬 。 。
zhōng 中 huá 華 jìng 竟 bēng 崩 lún 淪   , fán 燔 yì 瘞 jiǔ 久 xū 虛 kuàng 曠 。 。 zōng 宗 zǐ 子 jì 洎 qún 群 chén 臣   , yuān 鳶 cén 岑 yǔ 與 qián 黔 zhǎng 漲 。 。
dīng 丁 nián 年 bào 抱 guó 國 chǐ 恥   , wèi 未 huò 獲 jū 居 yī 一 zhàng 障 。 。 chuí 垂 lǎo 老 rù 入 dōu 都 mén 門   , yǒu 有 yuàn 願 wú 無 yáo 繇 cháng 償 。 。
zú 足 chuān 穿 pín 貧 shì 士 lǚ 履   , shǒu 首 dài 戴 kuáng 狂 shēng 生 àng 盎 。 。 chóu 愁 tóng 同 jī 箕 zǐ 子 guò 過   , cuì 悴 bǐ 比 xiāng 湘 lèi 累 fàng 放 。 。
qiě 且 diào 調 rù 入 yuán 沅 bīng 兵   , gēng 更 zào 造 fú 浮 hǎi 海 fǎng 舫 。 。 suǒ 索 dào 盜 qióng 窮 láng 琅 dāng 當   , zhuī 追 wáng 亡 bì 敝 zhù 築 zhàng 杖 。 。
tài 太 yīn 陰 yǎn 掩 xīn 心 zhōng 中   , liǎng 兩 rì 日 xiāng 相 mó 摩 dàng 盪 。 。 huǒ 火 yùn 運 yǒu 有 zhuǎn 轉 yí 移   , yú 虞 tiān 天 luàn 亂 wú 無 xiàng 象 。 。
bái 白 shuǐ 水 yàn 燄 wèi 未 rán 然   , lù 綠 lín 林 yān 煙 yǐ 已 yáng 煬 。 。 kōng 空 huái 懷 chì 赤 fú 伏 shū 書   , xū 虛 xiǎng 想 yún 雲 tái 台 zhàng 仗 。 。
bù 不 dǔ 睹 èr 二 zǔ 祖 xīng 興   , qióng 煢 qióng 煢 niàn 念 ān 安 bàng 傍 。 。 fù 復 sī 思 sāi 塞 shàng 上 yóu 游   , hàn 汗 màn 漫 chéng 誠 hé 何 dāng 當 。 。
hé 河 xī 西 fǎng 訪 dòu 竇 róng 融   , shàng 上 gǔ 谷 xún 尋 gěng 耿 kuàng 況 。 。 liáo 聊 wèi 為 jiù 舊 jīng 京 cí 辭   , tóu 投 háo 毫 yī 一 xū 吁 chàng 悵 。 。