巩县初见黄河

宋代 欧阳修
河决三门合四水,径流万里东输海。 巩洛之山夹而峙,河来啮山作沙嘴。 山形迤逦若奔避,河益汹汹怒而詈。 舟师弭楫不以帆,顷刻奔过不及视。 舞波渊旋投沙渚,聚沫倏忽为平地。 下窥莫测浊且深,痴龙怪鱼肆凭恃。 我生居南不识河,但见禹贡书之记。 其言河状钜且猛,验河质书信皆是。 昔昔帝尧与帝舜,有子朱商不堪嗣。 皇天意欲开禹圣,以水病尧民以溃。 尧愁下人瘦若腊,众臣荐鲧帝曰试。 试之九载功不效,遂殛羽山惭而毙。 禹羞父罪哀且勤,天始以书畀於姒。 书曰五行水润下,禹得其术因而治。 凿山疏流浚畎浍,分擘枝派有条理。 万邦入贡九州宅,生人始免生鳞尾。 功深德大夏以家,施及三伐蒙其利。 江海淮济洎汉沔,岂不浩渺汪而大。 收波卷怒畏威德,万古不敢肆凶厉。 惟兹浊流不可律,历自秦汉尤为害。 崩坚决壅势益横,斜跳旁人惟其意。 制之以力不以德,驱民就溺财随弊。 盖闻河源出昆仑,其山上高大无际。 自高泻下若激箭,一直一曲一千里。 湍雄冲急乃迸溢,其势不得不然尔。 前岁河怒惊滑民,浸漱洋洋淫不止。 滑人奔走若锋骇,河伯视之以为戏。 呀呀怒口缺若门,日啖薪石万万计。 明堂天子圣且神,悼河不仁嗟曰喟。 河伯素顽不可令,至诚一感惶且畏。 引流辟易趋故道,闭口不敢烦官吏。 遵涂率职直东下,咫尺莫可离其次。 尔来岁星行一周,民牛饱刍邦羡费。 滑人居河饮河流,耕河之坝浸河濆。 嗟河改凶作民福,呜呼明堂圣天子。
jué sān mén shuǐ   jìng liú wàn dōng shū hǎi  
gǒng luò zhī shān jiā ér zhì   lái niè shān zuò shā zuǐ  
shān xíng ruò bēn   xiōng xiōng ér  
zhōu shī fān   qǐng bēn guò shì  
yuān xuán tóu shā zhǔ   shū wèi píng  
xià kuī zhuó qiě shēn   chī lóng guài píng shì  
shēng nán shí   dàn jiàn gòng shū zhī  
yán zhuàng qiě měng   yàn zhì shū xìn jiē shì  
yáo shùn   yǒu zi zhū shāng kān  
huáng tiān kāi shèng   shuǐ bìng yáo mín kuì  
yáo chóu xià rén shòu ruò   zhòng chén jiàn gǔn yuē shì  
shì zhī jiǔ zài gōng xiào   suì shān cán ér  
xiū zuì āi qiě qín   tiān shǐ shū  
shū yuē xíng shuǐ rùn xià   shù yīn ér zhì  
záo shān shū liú jùn quǎn huì   fēn zhī pài yǒu tiáo  
wàn bāng gòng jiǔ zhōu zhái   shēng rén shǐ miǎn shēng lín wěi  
gōng shēn xià jiā   shī sān méng  
jiāng hǎi huái hàn miǎn   hào miǎo wāng ér  
shōu juǎn wèi wēi   wàn gǎn xiōng  
wéi zhuó liú   qín hàn yóu wéi hài  
bēng jiān jué yōng shì héng   xié tiào páng rén wéi  
zhì zhī   mín jiù cái suí  
gài wén yuán chū kūn lún   shān shàng gāo  
gāo xiè xià ruò jiàn   zhí qiān  
tuān xióng chōng nǎi bèng   shì rán ěr  
qián suì jīng huá mín   jìn shù yáng yáng yín zhǐ  
huá rén bēn zǒu ruò fēng hài   shì zhī wéi  
kǒu quē ruò mén   dàn xīn shí wàn wàn  
míng táng tiān shèng qiě shén   dào rén jiē yuē kuì  
wán lìng   zhì chéng gǎn huáng qiě wèi  
yǐn liú dào   kǒu gǎn fán guān  
zūn zhí zhí dōng xià   zhǐ chǐ  
ěr lái suì xīng xíng zhōu   mín niú bǎo chú bāng xiàn fèi  
huá rén yǐn liú   gēng zhī jìn pēn  
jiē gǎi xiōng zuò mín   míng táng shèng tiān