感时述事十首 其十

明代 刘基
秦皇县九宇,三代法乃变。汉祖都咸阳,一统制荒甸。 豪雄既铲削,疮痍获休宴。文皇继鸿业,垂拱未央殿。 累岁减田租,频年赐缣绢。太仓积陈红,圜府朽贯线。 是时江南粟,未尽输赤县。方今贡赋区,两际日月竁。 胡为倚东吴,转饷给丰膳。径危冒不测,势与蛟龙战。 遂令鲇与鲵,掉尾乘利便。扼肮要国宠,金紫被下贱。 忠良怒切齿,奸宄竞攀援。包羞屈政典,尾大不可转。 圣人别九州,田赋杨为殿。中原一何膴,所务非所先。 豳风重稼穑,王业丘山奠。夫征厉末习,孰敢事游燕。 哀哉罔稽古,生齿徒蕃羡。一耕而十食,何以奉征缮。 长歌寄愁思,涕泪如流霰。
qín 秦 huáng 皇 xiàn 县 jiǔ 九 yǔ 宇   , sān 三 dài 代 fǎ 法 nǎi 乃 biàn 变 。 。 hàn 汉 zǔ 祖 dōu 都 xián 咸 yáng 阳   , yī 一 tǒng 统 zhì 制 huāng 荒 diàn 甸 。 。
háo 豪 xióng 雄 jì 既 chǎn 铲 xuē 削   , chuāng 疮 yí 痍 huò 获 xiū 休 yàn 宴 。 。 wén 文 huáng 皇 jì 继 hóng 鸿 yè 业   , chuí 垂 gǒng 拱 wèi 未 yāng 央 diàn 殿 。 。
lěi 累 suì 岁 jiǎn 减 tián 田 zū 租   , pín 频 nián 年 cì 赐 jiān 缣 juàn 绢 。 。 tài 太 cāng 仓 jī 积 chén 陈 hóng 红   , huán 圜 fǔ 府 xiǔ 朽 guàn 贯 xiàn 线 。 。
shì 是 shí 时 jiāng 江 nán 南 sù 粟   , wèi 未 jǐn 尽 shū 输 chì 赤 xiàn 县 。 。 fāng 方 jīn 今 gòng 贡 fù 赋 qū 区   , liǎng 两 jì 际 rì 日 yuè 月 cuì 竁 。 。
hú 胡 wéi 为 yǐ 倚 dōng 东 wú 吴   , zhuǎn 转 xiǎng 饷 gěi 给 fēng 丰 shàn 膳 。 。 jìng 径 wēi 危 mào 冒 bù 不 cè 测   , shì 势 yǔ 与 jiāo 蛟 lóng 龙 zhàn 战 。 。
suì 遂 lìng 令 nián 鲇 yǔ 与 ní 鲵   , diào 掉 wěi 尾 chéng 乘 lì 利 biàn 便 。 。 è 扼 āng 肮 yào 要 guó 国 chǒng 宠   , jīn 金 zǐ 紫 bèi 被 xià 下 jiàn 贱 。 。
zhōng 忠 liáng 良 nù 怒 qiè 切 chǐ 齿   , jiān 奸 guǐ 宄 jìng 竞 pān 攀 yuán 援 。 。 bāo 包 xiū 羞 qū 屈 zhèng 政 diǎn 典   , wěi 尾 dà 大 bù 不 kě 可 zhuǎn 转 。 。
shèng 圣 rén 人 bié 别 jiǔ 九 zhōu 州   , tián 田 fù 赋 yáng 杨 wèi 为 diàn 殿 。 。 zhōng 中 yuán 原 yī 一 hé 何 hū 膴   , suǒ 所 wù 务 fēi 非 suǒ 所 xiān 先 。 。
bīn 豳 fēng 风 zhòng 重 jià 稼 sè 穑   , wáng 王 yè 业 qiū 丘 shān 山 diàn 奠 。 。 fū 夫 zhēng 征 lì 厉 mò 末 xí 习   , shú 孰 gǎn 敢 shì 事 yóu 游 yàn 燕 。 。
āi 哀 zāi 哉 wǎng 罔 jī 稽 gǔ 古   , shēng 生 chǐ 齿 tú 徒 fān 蕃 xiàn 羡 。 。 yī 一 gēng 耕 ér 而 shí 十 shí 食   , hé 何 yǐ 以 fèng 奉 zhēng 征 shàn 缮 。 。
cháng 长 gē 歌 jì 寄 chóu 愁 sī 思   , tì 涕 lèi 泪 rú 如 liú 流 xiàn 霰 。 。