感時述事十首 其十

明代 劉基
秦皇縣九宇,三代法乃變。漢祖都咸陽,一統制荒甸。 豪雄既鏟削,瘡痍獲休宴。文皇繼鴻業,垂拱未央殿。 累歲減田租,頻年賜縑絹。太倉積陳紅,圜府朽貫線。 是時江南粟,未盡輸赤縣。方今貢賦區,兩際日月竁。 胡為倚東吳,轉餉給豐膳。徑危冒不測,勢與蛟龍戰。 遂令鯰與鯢,掉尾乘利便。搤肮要國寵,金紫被下賤。 忠良怒切齒,奸宄競攀援。包羞屈政典,尾大不可轉。 聖人別九州,田賦楊為殿。中原一何膴,所務非所先。 豳風重稼穡,王業丘山奠。夫征厲末習,孰敢事游燕。 哀哉罔稽古,生齒徒蕃羨。一耕而十食,何以奉征繕。 長歌寄愁思,涕淚如流霰。
qín 秦 huáng 皇 xiàn 縣 jiǔ 九 yǔ 宇   , sān 三 dài 代 fǎ 法 nǎi 乃 biàn 變 。 。 hàn 漢 zǔ 祖 dōu 都 xián 咸 yáng 陽   , yī 一 tǒng 統 zhì 制 huāng 荒 diàn 甸 。 。
háo 豪 xióng 雄 jì 既 chǎn 鏟 xuē 削   , chuāng 瘡 yí 痍 huò 獲 xiū 休 yàn 宴 。 。 wén 文 huáng 皇 jì 繼 hóng 鴻 yè 業   , chuí 垂 gǒng 拱 wèi 未 yāng 央 diàn 殿 。 。
lěi 累 suì 歲 jiǎn 減 tián 田 zū 租   , pín 頻 nián 年 cì 賜 jiān 縑 juàn 絹 。 。 tài 太 cāng 倉 jī 積 chén 陳 hóng 紅   , huán 圜 fǔ 府 xiǔ 朽 guàn 貫 xiàn 線 。 。
shì 是 shí 時 jiāng 江 nán 南 sù 粟   , wèi 未 jǐn 盡 shū 輸 chì 赤 xiàn 縣 。 。 fāng 方 jīn 今 gòng 貢 fù 賦 qū 區   , liǎng 兩 jì 際 rì 日 yuè 月 cuì 竁 。 。
hú 胡 wéi 為 yǐ 倚 dōng 東 wú 吳   , zhuǎn 轉 xiǎng 餉 gěi 給 fēng 豐 shàn 膳 。 。 jìng 徑 wēi 危 mào 冒 bù 不 cè 測   , shì 勢 yǔ 與 jiāo 蛟 lóng 龍 zhàn 戰 。 。
suì 遂 lìng 令 nián 鯰 yǔ 與 ní 鯢   , diào 掉 wěi 尾 chéng 乘 lì 利 biàn 便 。 。 è 扼 āng 骯 yào 要 guó 國 chǒng 寵   , jīn 金 zǐ 紫 bèi 被 xià 下 jiàn 賤 。 。
zhōng 忠 liáng 良 nù 怒 qiè 切 chǐ 齒   , jiān 奸 guǐ 宄 jìng 競 pān 攀 yuán 援 。 。 bāo 包 xiū 羞 qū 屈 zhèng 政 diǎn 典   , wěi 尾 dà 大 bù 不 kě 可 zhuǎn 轉 。 。
shèng 聖 rén 人 bié 別 jiǔ 九 zhōu 州   , tián 田 fù 賦 yáng 楊 wèi 為 diàn 殿 。 。 zhōng 中 yuán 原 yī 一 hé 何 hū 膴   , suǒ 所 wù 務 fēi 非 suǒ 所 xiān 先 。 。
bīn 豳 fēng 風 zhòng 重 jià 稼 sè 穡   , wáng 王 yè 業 qiū 丘 shān 山 diàn 奠 。 。 fū 夫 zhēng 征 lì 厲 mò 末 xí 習   , shú 孰 gǎn 敢 shì 事 yóu 游 yàn 燕 。 。
āi 哀 zāi 哉 wǎng 罔 jī 稽 gǔ 古   , shēng 生 chǐ 齒 tú 徒 fān 蕃 xiàn 羨 。 。 yī 一 gēng 耕 ér 而 shí 十 shí 食   , hé 何 yǐ 以 fèng 奉 zhēng 征 shàn 繕 。 。
cháng 長 gē 歌 jì 寄 chóu 愁 sī 思   , tì 涕 lèi 淚 rú 如 liú 流 xiàn 霰 。 。