罢美国留学生感赋

清代 黄遵宪
汉家通西域,正值全盛诗。南至大琉球,东至高名骊。 北有同盟国,帝号俄罗斯。各遣子弟来,来拜国子师。 皇帝临辟雍,皇皇汉官仪。《石经》出玉箧,宝盖张丹墀。 诸王立横卷,百蛮环泮池。于戏盛德事,慨想轩与羲。 自从木兰狩,国弱势不支。环球六七雄,鹰立侧眼窥。 应制台阁体,和声帖括诗。二三老臣谋,知难济倾危。 欲为树人计,所当师四夷。奏遣留学生,有诏命所司。 第一选隽秀,其次择门楣。高门掇科第,若搞颔下髭。 黄背好八股,肯令手停披。茫茫西半球,远隔天之涯。 千金不垂堂,谁敢狎蛟螭?惟有小家子,重利轻别离。 纥干山头雀,短喙日啼饥。但图飞去乐,不复问所之。 蓝楼田舍奴,蓬头乳臭儿。优给堂餐钱,荣颁行装衣。 舟中东西人,相顾惊复疑。此乃窭人子,胡为来施施? 使者挈乘槎,四牡光騑騑。郑重诏监督,一一听指麾。 广厦百数间,高悬黄龙旗。入室阒无人,但见空皋比。 便便腹高卧,委蛇复委蛇。借问诸学生,了不知东西。 各随女师去,雏鸡母相依。鸟语日啾啁,庶几无参差。 就中高才生,每有出类奇。其馀中不中,太半悲染丝。 千花红毾㲪,四窗碧琉璃。金络水晶柱,银盘夜光杯。 乡愚少所见,见异辄意移。家书说贫穷,问子今何居。 我今膳双鸡,谁记炊扊扅。汝言盎无粮,何不食肉糜? 客问故乡事,欲答颜忸怩。嬉戏替戾冈,游宴贺跋支。 互谈伊优亚,独歌妃呼豨。吴言与越语,病忘反不知。 亦有习祆教,相率拜天祠。口嚼天父饼,手翻《景教碑》。 楼台法界住,香华美人贻。此间国极乐,乐不故蜀思。 新来吴监督,其僚喜官威。谓此泛驾马,衔勒万能骑。 徵集诸生来,不拜即鞭笞。弱者呼謈痛,强者反唇稽。 汝辈狼野心,不如鼠有皮。谁甘畜生骂,公然老拳挥。 监督愤上书,溢以加罪辞。诸生尽佻达,所业徒荒嬉。 学成供蛮奴,否则仍汉痴。国家糜金钱,养此将何为? 朝廷命使者,去留审所宜。使者护诸生,本意相维持。 监督意亦悔,驷马舌难追。使者甫下车,含怒故诋諆。 我不知许事,我且食蛤蜊。监督拂衣起,喘如竹筒吹。 一语不能合,遂令天地暌。郎当一百人,一一悉遣归。 竟如瓜蔓抄,牵累何累累。当其未遣时,西人书交驰。 总统格兰脱,校长某何谁。愿言华学生,留为国光辉。 此来学日浅,难言成与亏。颇有聪颖士,利锥非钝槌。 忽然筵席撤,何异鞶带褫。本图爱相助,今胡弃如遗? 相公答书言,不过别瑕疵。一旦尽遣撤,哗然称我欺。 怒下逐客令,旋禁华工来。溯自西学行,极盛推康熙。 算兼几何学,方集海外医。天士充日官,南斋长追随。 广译奇器图,诸器何伙颐。惜哉国学舍,未及设狄鞮。 矧今学兴废,尤关国盛衰。十年教训力,百年富强基。 奈何听儿戏,所遣皆卑微。部娄难为高,混沌强书眉。 坐令远大图,坏以意气私。牵牛罚太重,亡羊补恐迟。 蹉跎一失足,再遣终无期。目送海舟返,万感心伤悲!
hàn jiā tōng 西   zhèng zhí quán shèng shī nán zhì liú qiú dōng   zhì gāo míng    
běi yǒu tóng méng guó   hào é luó qiǎn lái lái   bài guó shī    
huáng lín yōng   huáng huáng hàn guān shí jīng chū qiè bǎo gài zhāng   dan chi        
zhū wáng héng juǎn   bǎi mán huán pàn chí shèng shì kǎi   xiǎng xuān    
cóng lán shòu   guó ruò shì zhī huán qiú liù xióng yīng   yǎn kuī    
yìng zhì tái   shēng tiě kuò shī èr sān lǎo chén móu zhī   nán qīng wēi    
wèi shù rén   suǒ dāng shī zòu qiǎn liú xué sheng yǒu   zhào mìng suǒ    
xuǎn jùn xiù   mén méi gāo mén duō ruò   gǎo hàn xià    
huáng bèi hǎo   kěn lìng shǒu tíng máng máng bàn 西 qiú yuǎn   tiān zhī    
qiān jīn chuí táng   shuí gǎn xiá jiāo chī   wéi yǒu xiǎo jiā   zhòng qīng bié  
gàn shān tóu què   duǎn huì dàn fēi   wèn suǒ zhī    
lán lóu tián shè   péng tóu xiù ér yōu gěi táng cān qián róng   bān xíng zhuāng    
zhōu zhōng dōng 西 rén   xiāng jīng nǎi rén   wéi lái shī shī    
shǐ 使 zhě qiè chéng chá   guāng fēi fēi zhèng zhòng zhào jiān   tīng zhǐ huī    
guǎng 广 shà bǎi shù jiān   gāo xuán huáng lóng shì rén dàn   jiàn kōng gāo    
biàn 便 biàn 便 gāo   wēi wēi jiè wèn zhū xué sheng liǎo   zhī dōng   西  
suí shī   chú xiāng niǎo jiū zhōu shù   cēn    
jiù zhōng gāo cái shēng   měi yǒu chū lèi zhōng zhōng tài   bàn bēi rǎn    
qiān huā hóng dēng   chuāng liú li jīn luò shuǐ jīng zhù yín   pán guāng bēi    
xiāng shǎo suǒ jiàn   jiàn zhé jiā shū shuō pín qióng wèn   zi jīn    
jīn shàn shuāng   shuí chuī yǎn yán àng liáng   shí ròu    
wèn xiāng shì   yán niǔ gāng yóu   yàn zhī    
tán yōu   fēi yán yuè bìng   wàng fǎn zhī    
yǒu xiān jiào   xiāng shuài bài tiān kǒu jué tiān bǐng shǒu   fān jǐng jiào bēi        
lóu tái jiè zhù   xiāng huá měi rén jiān guó   shǔ    
xīn lái jiān   liáo guān wēi wèi fěng jià xián   wàn néng    
zhēng zhū shēng lái   bài biān chī ruò zhě tòng qiáng   zhě fǎn chún    
bèi láng xīn   shǔ yǒu shuí gān chù shēng gōng   rán lǎo quán huī    
jiān fèn shàng shū   jiā zuì zhū shēng jǐn tiāo suǒ   huāng    
xué chéng gōng mán   fǒu réng hàn chī guó jiā jīn qián yǎng   jiāng wéi    
cháo tíng mìng shǐ 使 zhě   liú shěn suǒ shǐ zhě 使 zhū shēng běn   xiāng wéi chí    
jiān huǐ   shé nán zhuī shǐ zhě 使 xià chē hán      
zhī shì   qiě shí jiān chuǎn   zhú tǒng chuī    
néng   suì lìng tiān kuí láng dāng bǎi rén   qiǎn guī    
jìng guā wàn chāo   qiān lěi lěi lěi dāng wèi qiǎn shí   rén 西 shū jiāo chí    
zǒng tǒng lán tuō   xiào zhǎng mǒu shuí yuàn yán huá xué sheng liú   wèi guó guāng huī    
lái xué qiǎn   nán yán chéng kuī yǒu cōng yǐng shì   zhuī fēi dùn chuí    
rán yán chè   pán dài chǐ běn ài xiāng zhù jīn      
xiàng gōng shū yán   guò bié xiá dàn jǐn qiǎn chè huá   rán chēng    
xià zhú lìng   xuán jìn huá gōng lái xué 西 xíng   shèng tuī kāng    
suàn jiān xué   fāng hǎi wài tiān shì chōng guān nán   zhāi cháng zhuī suí    
guǎng 广   zhū huǒ zāi guó xué shè wèi   shè    
shěn jīn xué xīng fèi   yóu guān guó shèng shuāi shí nián jiào xun bǎi   nián qiáng    
nài tīng ér   suǒ qiǎn jiē bēi wēi lóu nán wéi gāo hùn   dùn qiáng shū méi    
zuò lìng yuǎn   huài qiān niú tài zhòng wáng   yáng kǒng chí    
cuō tuó shī   zài qiǎn zhōng sòng hǎi zhōu fǎn wàn   gǎn xīn shāng bēi