罷美國留學生感賦

清代 黃遵憲
漢家通西域,正值全盛詩。南至大琉球,東至高名驪。 北有同盟國,帝號俄羅斯。各遣子弟來,來拜國子師。 皇帝臨辟雍,皇皇漢官儀。《石經》出玉篋,寶蓋張丹墀。 諸王立橫卷,百蠻環泮池。於戲盛德事,慨想軒與羲。 自從木蘭狩,國弱勢不支。環球六七雄,鷹立側眼窺。 應制台閣體,和聲帖括詩。二三老臣謀,知難濟傾危。 欲為樹人計,所當師四夷。奏遣留學生,有詔命所司。 第一選雋秀,其次擇門楣。高門掇科第,若搞頷下髭。 黃背好八股,肯令手停披。茫茫西半球,遠隔天之涯。 千金不垂堂,誰敢狎蛟螭?惟有小家子,重利輕別離。 紇干山頭雀,短喙日啼飢。但圖飛去樂,不復問所之。 藍樓田舍奴,蓬頭乳臭兒。優給堂餐錢,榮頒行裝衣。 舟中東西人,相顧驚復疑。此乃窶人子,胡為來施施? 使者挈乘槎,四牡光騑騑。鄭重詔監督,一一聽指麾。 廣廈百數間,高懸黃龍旗。入室闃無人,但見空皋比。 便便腹高臥,委蛇復委蛇。借問諸學生,了不知東西。 各隨女師去,雛雞母相依。鳥語日啾啁,庶幾無參差。 就中高才生,每有出類奇。其餘中不中,太半悲染絲。 千花紅毾㲪,四窗碧琉璃。金絡水晶柱,銀盤夜光杯。 鄉愚少所見,見異輒意移。家書說貧窮,問子今何居。 我今膳雙雞,誰記炊扊扅。汝言盎無糧,何不食肉糜? 客問故鄉事,欲答顏忸怩。嬉戲替戾岡,游宴賀跋支。 互談伊優亞,獨歌妃呼豨。吳言與越語,病忘反不知。 亦有習祆教,相率拜天祠。口嚼天父餅,手翻《景教碑》。 樓台法界住,香華美人貽。此間國極樂,樂不故蜀思。 新來吳監督,其僚喜官威。謂此泛駕馬,銜勒萬能騎。 徵集諸生來,不拜即鞭笞。弱者呼謈痛,強者反唇稽。 汝輩狼野心,不如鼠有皮。誰甘畜生罵,公然老拳揮。 監督憤上書,溢以加罪辭。諸生盡佻達,所業徒荒嬉。 學成供蠻奴,否則仍漢痴。國家糜金錢,養此將何為? 朝廷命使者,去留審所宜。使者護諸生,本意相維持。 監督意亦悔,駟馬舌難追。使者甫下車,含怒故詆諆。 我不知許事,我且食蛤蜊。監督拂衣起,喘如竹筒吹。 一語不能合,遂令天地暌。郎當一百人,一一悉遣歸。 竟如瓜蔓抄,牽累何累累。當其未遣時,西人書交馳。 總統格蘭脫,校長某何誰。願言華學生,留為國光輝。 此來學日淺,難言成與虧。頗有聰穎士,利錐非鈍槌。 忽然筵席撤,何異鞶帶褫。本圖愛相助,今胡棄如遺? 相公答書言,不過別瑕疵。一旦盡遣撤,譁然稱我欺。 怒下逐客令,旋禁華工來。溯自西學行,極盛推康熙。 算兼幾何學,方集海外醫。天士充日官,南齋長追隨。 廣譯奇器圖,諸器何伙頤。惜哉國學舍,未及設狄鞮。 矧今學興廢,尤關國盛衰。十年教訓力,百年富強基。 奈何聽兒戲,所遣皆卑微。部婁難為高,混沌強書眉。 坐令遠大圖,壞以意氣私。牽牛罰太重,亡羊補恐遲。 蹉跎一失足,再遣終無期。目送海舟返,萬感心傷悲!
hàn jiā tōng 西   zhèng zhí quán shèng shī nán zhì liú qiú dōng   zhì gāo míng    
běi yǒu tóng méng guó   hào é luó qiǎn lái lái   bài guó shī    
huáng lín yōng   huáng huáng hàn guān shí jīng chū qiè bǎo gài zhāng   dan chi        
zhū wáng héng juǎn   bǎi mán huán pàn chí shèng shì kǎi   xiǎng xuān    
cóng lán shòu   guó ruò shì zhī huán qiú liù xióng yīng   yǎn kuī    
yìng zhì tái   shēng tiě kuò shī èr sān lǎo chén móu zhī   nán qīng wēi    
wèi shù rén   suǒ dāng shī zòu qiǎn liú xué sheng yǒu   zhào mìng suǒ    
xuǎn jùn xiù   mén méi gāo mén duō ruò   gǎo hàn xià    
huáng bèi hǎo   kěn lìng shǒu tíng máng máng bàn 西 qiú yuǎn   tiān zhī    
qiān jīn chuí táng   shuí gǎn xiá jiāo chī   wéi yǒu xiǎo jiā   zhòng qīng bié  
gàn shān tóu què   duǎn huì dàn fēi   wèn suǒ zhī    
lán lóu tián shè   péng tóu xiù ér yōu gěi táng cān qián róng   bān xíng zhuāng    
zhōu zhōng dōng 西 rén   xiāng jīng nǎi rén   wéi lái shī shī    
shǐ 使 zhě qiè chéng chá   guāng fēi fēi zhèng zhòng zhào jiān   tīng zhǐ huī    
guǎng shà bǎi shù jiān   gāo xuán huáng lóng shì rén dàn   jiàn kōng gāo    
biàn 便 biàn 便 gāo   wēi wēi jiè wèn zhū xué sheng liǎo   zhī dōng   西  
suí shī   chú xiāng niǎo jiū zhōu shù   cēn    
jiù zhōng gāo cái shēng   měi yǒu chū lèi zhōng zhōng tài   bàn bēi rǎn    
qiān huā hóng dēng   chuāng liú li jīn luò shuǐ jīng zhù yín   pán guāng bēi    
xiāng shǎo suǒ jiàn   jiàn zhé jiā shū shuō pín qióng wèn   zi jīn    
jīn shàn shuāng   shuí chuī yǎn yán àng liáng   shí ròu    
wèn xiāng shì   yán niǔ gāng yóu   yàn zhī    
tán yōu   fēi yán yuè bìng   wàng fǎn zhī    
yǒu xiān jiào   xiāng shuài bài tiān kǒu jué tiān bǐng shǒu   fān jǐng jiào bēi        
lóu tái jiè zhù   xiāng huá měi rén jiān guó   shǔ    
xīn lái jiān   liáo guān wēi wèi fěng jià xián   wàn néng    
zhēng zhū shēng lái   bài biān chī ruò zhě tòng qiáng   zhě fǎn chún    
bèi láng xīn   shǔ yǒu shuí gān chù shēng gōng   rán lǎo quán huī    
jiān fèn shàng shū   jiā zuì zhū shēng jǐn tiāo suǒ   huāng    
xué chéng gōng mán   fǒu réng hàn chī guó jiā jīn qián yǎng   jiāng wéi    
cháo tíng mìng shǐ 使 zhě   liú shěn suǒ shǐ zhě 使 zhū shēng běn   xiāng wéi chí    
jiān huǐ   shé nán zhuī shǐ zhě 使 xià chē hán      
zhī shì   qiě shí jiān chuǎn   zhú tǒng chuī    
néng   suì lìng tiān kuí láng dāng bǎi rén   qiǎn guī    
jìng guā wàn chāo   qiān lěi lěi lěi dāng wèi qiǎn shí   rén 西 shū jiāo chí    
zǒng tǒng lán tuō   xiào zhǎng mǒu shuí yuàn yán huá xué sheng liú   wèi guó guāng huī    
lái xué qiǎn   nán yán chéng kuī yǒu cōng yǐng shì   zhuī fēi dùn chuí    
rán yán chè   pán dài chǐ běn ài xiāng zhù jīn      
xiàng gōng shū yán   guò bié xiá dàn jǐn qiǎn chè huá   rán chēng    
xià zhú lìng   xuán jìn huá gōng lái xué 西 xíng   shèng tuī kāng    
suàn jiān xué   fāng hǎi wài tiān shì chōng guān nán   zhāi cháng zhuī suí    
guǎng   zhū huǒ zāi guó xué shè wèi   shè    
shěn jīn xué xīng fèi   yóu guān guó shèng shuāi shí nián jiào xun bǎi   nián qiáng    
nài tīng ér   suǒ qiǎn jiē bēi wēi lóu nán wéi gāo hùn   dùn qiáng shū méi    
zuò lìng yuǎn   huài qiān niú tài zhòng wáng   yáng kǒng chí    
cuō tuó shī   zài qiǎn zhōng sòng hǎi zhōu fǎn wàn   gǎn xīn shāng bēi