破窯賦 / 寒窯賦 / 勸世章

宋代 呂蒙正
版本一 天有不測風雲,人有旦夕禍福。蜈蚣百足,行不及蛇;雄雞兩翼,飛不過鴉。馬有千里之程,無騎不能自往;人有沖天之志,非運不能自通。 蓋聞:人生在世,富貴不能淫,貧賤不能移。文章蓋世,孔子厄於陳邦;武略超群,太公釣於渭水。顏淵命短,殊非兇惡之徒;盜跖年長,豈是善良之輩。堯帝明聖,卻生不肖之兒;瞽叟愚頑,反生大孝之子。張良原是布衣,蕭何稱謂縣吏。晏子身無五尺,封作齊國宰相;孔明臥居草廬,能作蜀漢軍師。楚霸雖雄,敗於烏江自刎;漢王雖弱,竟有萬里江山。李廣有射虎之威,到老無封;馮唐有乘龍之才,一生不遇。韓信未遇之時,無一日三餐,及至遇行,腰懸三尺玉印,一旦時衰,死於陰人之手。 有先貧而後富,有老壯而少衰。滿腹文章,白髮竟然不中;才疏學淺,少年及第登科。深院宮娥,運退反為妓妾;風流妓女,時來配作夫人。 青春美女,卻招愚蠢之夫;俊秀郎君,反配粗丑之婦。蛟龍未遇,潛水於魚鱉之間;君子失時,拱手於小人之下。衣服雖破,常存儀禮之容;面帶憂愁,每抱懷安之量。時遭不遇,只宜安貧守份;心若不欺,必然揚眉吐氣。初貧君子,天然骨骼生成;乍富小人,不脫貧寒肌體。 天不得時,日月無光;地不得時,草木不生;水不得時,風浪不平;人不得時,利運不通。注福注祿,命里已安排定,富貴誰不欲?人若不依根基八字,豈能為卿為相? 吾昔寓居洛陽,朝求僧餐,暮宿破窖,思衣不可遮其體,思食不可濟其飢,上人憎,下人厭,人道我賤,非我不棄也。今居朝堂,官至極品,位置三公,身雖鞠躬於一人之下,而列職於千萬人之上,有撻百僚之杖,有斬鄙吝之劍,思衣而有羅錦千箱,思食而有珍饈百味,出則壯士執鞭,入則佳人捧觴,上人寵,下人擁。人道我貴,非我之能也,此乃時也、運也、命也。 嗟呼!人生在世,富貴不可盡用,貧賤不可自欺,聽由天地循環,周而復始焉。 版本二 天地有常用,日月有常明,四時有常序,鬼神有常靈。天有寶,日月星辰。地有寶,五穀金銀。家有寶,孝子賢孫。國有寶,正直忠良。合天道,則天府鑒臨。合地道,則地府消愆。合人道,則民用和睦。三道既合,禍去福來。天地和,則萬物生。地道和,則萬物興。父子和,而家有濟。夫婦和,而義不分。 時勢不可盡倚,貧窮不可盡欺,世事翻來覆去,須當周而復始。 余者,居洛陽之時,朝投僧寺,夜宿破窯。布衣不能遮其體,饘粥不能充其飢。上人嫌,下人憎,皆言余之賤也,余曰:非賤也,乃時也,運也,命也。余後登高及第,入中書,官至極品,位列三公,思衣則有綺羅千箱,思食則有百味珍饈,有撻百僚之杖,有斬佞臣之劍,出則壯士執鞭,入則佳人扶袂,廩有餘粟,庫有餘財,人皆言余之貴也,余曰:非貴也,乃時也,運也,命也。 蛟龍未遇,暫居雲霧之間。君子失時,屈守小人之下。命運未通,被愚人之輕棄。時運未到,被小人之欺凌。初貧君子,自怨骨格風流。乍富小人,不脫俗人體態。生平結交惟結心,莫論富貴貧賤。深得千金,而不為貴,得人一語,而勝千金。吾皆悼追無恨人,富貴須當長保守, 蘇秦未遇,歸家時,父母憎,兄弟惡,嫂不下璣,妻不願炊,然衣錦歸故里,馬壯人強,螢光彩布,兄弟含笑出戶迎,妻嫂下階傾己顧,蘇秦本是舊蘇秦,昔日何陳今何親。自家骨肉尚如此,何況區區陌路人,抑猶未也。 文章冠世,孔子尚厄於陳邦。武略超群,太公曾釣於渭水。顏回命短,豈是凶暴之徒。盜柘年長,自非賢良之輩。帝堯天聖,卻養不肖之男。瞽叟頑囂,反生大孝之子。甘羅十二為宰相,買臣五十作公卿。晏嬰身長五尺,封為齊國宰相。韓信力無縛雞,立為漢朝賢臣,未遇之時,口無一日瓮飧,及至興通,身受齊王將印,嚇燕取趙,統百萬雄兵,一旦時休,卒於陰人之毒手。李廣有射虎之威,到老無封。馮唐有安邦之志,一世無遇。 上古聖賢,不掌陰陽之數。今日儒士,豈離否泰之中。腰金衣紫,都生貧賤之家。草履毛鞋,都是富豪之裔。有貧賤,而後有富貴。有小壯,而後有老衰。人能學積善,家有餘慶。青春美女,反招愚獨之夫。俊秀才郎,竟配丑貌之婦。五男二女,老來一身全無。萬貫千金,死後離鄉別井。才疏學淺,少年及第登科。滿腹文章,到老終身不第。或富貴,或貧賤,皆由命理註定。 若天不得時,則日月無光。地不得時,則草木不生。水不得時,則波浪不靜。人不得時,則命運不通。若無根本八字,豈能為卿為相。一生皆由命,半點不由人。 蜈蚣多足,不及蛇靈。雄雞有翼,飛不及鴉。馬有千里之馳,非人不能自往。人有千般巧計,無運不能自達。 吾敬為此勸世文也。
bǎn běn
tiān yǒu fēng yún   yǒu dàn huò gōng bǎi   xíng shé   xióng liǎng   fēi guò yǒu qiān zhī chéng   néng wǎng   rén yǒu chōng tiān zhī zhì   fēi yùn néng tōng
gài wén   rén shēng zài shì   guì néng yín   pín jiàn néng wén zhāng gài shì   kǒng è chén bāng   lüè chāo qún   tài gōng diào wèi shuǐ yán yuān mìng duǎn   shū fēi xiōng è zhī   dào zhí nián zhǎng   shì shàn liáng zhī bèi yáo míng shèng   què shēng xiào zhī ér   sǒu wán   fǎn shēng xiào zhī zhāng liáng yuán shì   xiāo chēng wèi xiàn yàn shēn chǐ   fēng zuò guó zǎi xiàng   kǒng míng cǎo   néng zuò shǔ hàn jūn shī chǔ suī xióng   bài jiāng wěn   hàn wáng suī ruò   jìng yǒu wàn jiāng shān guǎng yǒu shè zhī wēi   dào lǎo fēng   féng táng yǒu chéng lóng zhī cái   shēng hán xìn wèi zhī shí   sān cān   zhì xíng   yāo xuán sān chǐ yìn   dàn shí shuāi   yīn rén zhī shǒu
yǒu xiān pín ér hòu   yǒu lǎo zhuàng ér shǎo shuāi mǎn 滿 wén zhāng   bái jìng rán zhōng   cái shū xué qiǎn   shào nián dēng shēn yuàn gōng é   yùn tuì 退 fǎn wèi qiè   fēng liú   shí lái pèi zuò rén
qīng chūn měi   què zhāo chǔn zhī   jùn xiù láng jūn   fǎn pèi chǒu zhī jiāo lóng wèi   qián shuǐ biē zhī jiān   jūn zi shī shí   gǒng shǒu xiǎo rén zhī xià suī   cháng cún zhī róng   miàn dài yōu chóu   měi bào huái ān zhī liàng shí zāo   zhǐ ān pín shǒu fèn   xīn ruò   rán yáng méi chū pín jūn zi   tiān rán shēng chéng   zhà xiǎo rén   tuō pín hán
tiān de shí   yuè guāng   de shí   cǎo shēng   shuǐ de shí   fēng làng píng   rén de shí   yùn tōng zhù zhù 祿   mìng ān pái dìng   guì shuí   rén ruò gēn   néng wéi qīng wèi xiāng  
luò yáng   cháo qiú sēng cān   宿 jiào   zhē   shí   shàng rén zēng   xià rén yàn   rén dào jiàn   fēi jīn cháo táng   guān zhì pǐn   wèi zhi sān gōng   shēn suī gōng rén zhī xià   ér liè zhí qiān wàn rén zhī shàng   yǒu bǎi liáo zhī zhàng   yǒu zhǎn lìn zhī jiàn   ér yǒu luó jǐn qiān xiāng   shí ér yǒu zhēn xiū bǎi wèi   chū zhuàng shì zhí biān   jiā rén pěng shāng   shàng rén chǒng   xià rén yōng rén dào guì   fēi zhī néng   nǎi shí yùn mìng
jiē   rén shēng zài shì   guì jǐn yòng   pín jiàn   tīng yóu tiān xún huán   zhōu ér shǐ yān
bǎn běn èr
tiān yǒu cháng yòng   yuè yǒu cháng míng   shí yǒu cháng   guǐ shén yǒu cháng líng tiān yǒu bǎo   yuè xīng chén yǒu bǎo   jīn yín jiā yǒu bǎo   xiào xián sūn guó yǒu bǎo   zhèng zhí zhōng liáng tiān dào   tiān jiàn lín dào   xiāo qiān rén dào   mín yòng sān dào   huò lái tiān   wàn shēng dào   wàn xīng   ér jiā yǒu   ér fēn
shí shì jǐn   pín qióng jǐn   shì shì fān lái   dāng zhōu ér shǐ
zhě   luò yáng zhī shí   cháo tóu sēng   宿 yáo néng zhē   zhān zhōu néng chōng shàng rén xián   xià rén zēng   jiē yán zhī jiàn   yuē   fēi jiàn   nǎi shí   yùn   mìng hòu dēng gāo   zhōng shū   guān zhì pǐn   wèi liè sān gōng   yǒu luó qiān xiāng   shí yǒu bǎi wèi zhēn xiū   yǒu bǎi liáo zhī zhàng   yǒu zhǎn nìng chén zhī jiàn   chū zhuàng shì zhí biān   jiā rén mèi   lǐn yǒu   yǒu cái   rén jiē yán zhī guì   yuē   fēi guì   nǎi shí   yùn   mìng
jiāo lóng wèi   zàn yún zhī jiān jūn zi shī shí   shǒu xiǎo rén zhī xià mìng yùn wèi tōng   bèi rén zhī qīng shí yùn wèi dào   bèi xiǎo rén zhī líng chū pín jūn zi   yuàn fēng liú zhà xiǎo rén   tuō rén tài shēng píng jié jiāo wéi jié xīn   lùn guì pín jiàn shēn qiān jīn   ér wéi guì   rén   ér shèng qiān jīn jiē dào zhuī hèn rén   guì dāng zhǎng bǎo shǒu  
qín wèi   guī jiā shí   zēng   xiōng è   sǎo xià   yuàn chuī   rán jǐn guī   zhuàng rén qiáng   yíng guāng cǎi   xiōng hán xiào chū yíng   sǎo xià jiē qīng   qín běn shì jiù qín   chén jīn qīn jiā ròu shàng   kuàng rén   yóu wèi
wén zhāng guān shì   kǒng shàng è chén bāng lüè chāo qún   tài gōng céng diào wèi shuǐ yán huí mìng duǎn   shì xiōng bào zhī dào zhè nián zhǎng   fēi xián liáng zhī bèi yáo tiān shèng   què yǎng xiào zhī nán sǒu wán xiāo   fǎn shēng xiào zhī gān luó shí èr wèi zǎi xiàng   mǎi chén shí zuò gōng qīng yàn yīng shēn cháng chǐ   fēng wèi guó zǎi xiàng hán xìn   wèi hàn cháo xián chén   wèi zhī shí   kǒu wèng sūn   zhì xīng tōng   shēn shòu wáng jiāng yìn   xià yàn zhào   tǒng bǎi wàn xióng bīng   dàn shí xiū   yīn rén zhī shǒu guǎng yǒu shè zhī wēi   dào lǎo fēng féng táng yǒu ān bāng zhī zhì   shì
shàng shèng xián   zhǎng yīn yáng zhī shù jīn shì   tài zhī zhōng yāo jīn   dōu shēng pín jiàn zhī jiā cǎo máo xié   dōu shì háo zhī yǒu pín jiàn   ér hòu yǒu guì yǒu xiǎo zhuàng   ér hòu yǒu lǎo shuāi rén néng xué shàn   jiā yǒu qìng qīng chūn měi   fǎn zhāo zhī jùn xiù cai láng   jìng pèi chǒu mào zhī nán èr   lǎo lái shēn quán wàn guàn qiān jīn   hòu xiāng bié jǐng cái shū xué qiǎn   shào nián dēng mǎn 滿 wén zhāng   dào lǎo zhōng shēn huò guì   huò pín jiàn   jiē yóu mìng zhù dìng
ruò tiān de shí   yuè guāng de shí   cǎo shēng shuǐ de shí   làng jìng rén de shí   mìng yùn tōng ruò gēn běn   néng wéi qīng wèi xiāng shēng jiē yóu mìng   bàn diǎn yóu rén
gōng duō   shé líng xióng yǒu   fēi yǒu qiān zhī chí   fēi rén néng wǎng rén yǒu qiān bān qiǎo   yùn néng
jìng wèi quàn shì wén

創作背景

  呂蒙正出身貧寒,深刻體會窮人的苦難,所以讀書勤奮、工作勤奮、愛民勤奮。他年輕的時候,曾經和寇準一起在破窯讀書,體會了人間冷暖。後來做了宰相,更體會到人心的寵辱。所以他寫了一段《破窯賦》。

賞析

  《破窯賦》透出的是人生命運和天地自然變化循環的思想,文章以自己從悽慘到富貴的經歷,列舉了自古以來歷史上諸多名人經歷的各種命運和磨難,擺事實講道理,來說明這世界人生命運的起起落落。

  人生的始與終,在無運與有運、得時與失時的這種天地時空自然變化循環中,會產生天差地別和意想不到的人為和自然變化。只有經歷過太多苦難滄桑和大起大伏的人才能夠體會到最深刻地天道無常和人情冷暖的巨大變化,才會體會到在人困、人為和天地自然變化循環中,命運的巨烈地沉浮與很多人生無奈的結局。

  呂蒙正尋求的是他的聽天地循環變化、富貴不可盡用,貧賤不可自欺的的人困人為的人生智慧。開篇就是「天有不測風雲,人有旦夕禍福」,以及最後「人生在世,富貴不可盡用,貧賤不可自欺」,並且要「聽由天地循環,周而復始焉」,呂蒙正在作品中透出這樣一種思想:在特定的並且是之前意想不到的天地循環周而復始的變化中,人要富貴不可盡用、貧賤不可自欺的人困人為努力的思想。天尚有不測之風雲,人尚有旦夕之禍福,呂蒙正提示人們要重視自然界的星移物換,隨著時間變遷,人與事都會帶來巨大落差並對人產生很大的影響。天地循環周而復始,所以人必須坦然面對坦途與坎坷。

  呂蒙正用相當大的篇幅列舉了自古以來歷史上諸多名人各種命運起伏的得時與失時、成功與磨難的巨大落差,他特意要列舉這麼多數量,是因為要說明很多人想勝天,實際是多數人勝不了天。很多人活在這世上,不會接受現實和應對變化。「馬有千里之蹄,無人不能自往;人有凌雲之志,非運不能騰達。」有的人雖然「滿腹經綸」,但「白髮不第」就是到老也當不上官,有的人雖然「才疏學淺」但卻「少年登科」,就是年紀輕輕就當官了,這就叫「運」,也就是人們常說的「命好」。《破窯賦》正是提示人們天道無常和人情冷暖是人世間的常態,提示人們要接受現實和應對天地時空的變化。