北上感懷

明代 劉基
倦鳥思一枝,櫪馬志千里。 營營勞生心,出入靡定止。 伊余朽鈍材,懶拙更無比。 才疏乏世用,嗜僻惟書史。 雖非濟時具,頗識素餐恥。 既懷黎民憂,妄意古人企。 寧知乖圓方,舉足輒傷趾。 塵埃百病侵,貧窶萬感累。 艱難幸息肩,遲莫竊所喜。 明時登驥騄,駑馬但垂耳。 自非冀北姿,莫羨追風駛。 便欲解衣冠,躬耕向桑梓。 終懷葵藿戀,不慕沮溺詭。 潛陽動原隰,白日曖蘭芷。 塒雞戒晨明,客子駕行李。 縈紆越巘崿,浩蕩涉風水。 淹留具區北,信宿滄江圯。 維時連年歉,道路多流徙。 官司職撫字,黔首皆赤子。 陳紅太倉米,豐年所儲偫。 為民備乏困,朝廷豈私此。 推余補不足,茲實王政始。 臣子宜奉承,天威不違咫。 奈何簿書曹,暴慢蔑至理。 苟雲出納吝,當閔觳觫死。 嗚呼草莽露,慘惻溝瀆委。 聞之猶鼻酸,見者宜顙泚。 逾淮入大河,淒涼更難視。 黃沙渺茫茫,白骨積荒藟。 哀哉耕食場,盡作狐兔壘。 太平戢干戈,景物未應爾。 意者斯人徒,縱慾擾天紀。 鬼神赫震怒,咎戾良有以。 去年人食人,不識弟與姊。 至今盜賊輩,嘯聚如蜂蟻。 長戈耀白雪,健馬突封豕。 豈惟橫山澤,已敢剽城市。 途行絕稀少,空車但牆倚。 身行須結集,一寐四五起。 牧民豈無人,司寇亦有氏。 陣車不驅馳,大田無耒耜。 邦家祿食恩,豈為臣奉己。 山東古要地,燕趙猶唇齒。 況茲南北沖,津梁通遠邇。 屬當全盛時,四海同一軌。 廟堂多稷契,振舉無遺弛。 勿雲疥癬微,不足成瘡痏。 滔天起濫觴,炎岡發星烜。 虞朝有分北,漢庭煩直指。 農夫植嘉穀,所務誅稂秕。 耕耘苟失時,雨露空沾灑。 威懷豈異任,守令職非痺。 端能慎黜陟,此輩何足弭。 故鄉隔山川,前途塞荊枳。 青徐氣蕭索,河濟俱泥滓。 痛哭賈生狂,長嘆漆室悝。 何當天門開,清問逮下里。
juàn niǎo zhī   zhì qiān
yíng yíng láo shēng xīn   chū dìng zhǐ
xiǔ dùn cái   lǎn zhuō gèng
cái shū shì yòng   shì wéi shū shǐ
suī fēi shí   shí cān chǐ
huái mín yōu   wàng rén
níng zhī guāi yuán fāng   zhé shāng zhǐ
chén āi bǎi bìng qīn   pín wàn gǎn lèi
jiān nán xìng jiān   chí qiè suǒ
míng shí dēng   dàn chuí ěr
fēi běi 姿   xiàn zhuī fēng shǐ
biàn 便 jiě guān   gōng gēng xiàng sāng
zhōng huái kuí huò liàn   guǐ
qián yáng dòng yuán   bái ài lán zhǐ
shí jiè chén míng   jià xíng
yíng yuè yǎn è 崿   hào dàng shè fēng shuǐ
yān liú běi   xìn 宿 cāng jiāng
wéi shí lián nián qiàn   dào duō liú
guān si zhí   qián shǒu jiē chì
chén hóng tài cāng   fēng nián suǒ chǔ zhì
wèi mín bèi kùn   cháo tíng
tuī   shí wáng zhèng shǐ
chén fèng cheng   tiān wēi wéi zhǐ
nài 簿 shū cáo   bào màn miè zhì
gǒu yún chū lìn   dāng mǐn
cǎo mǎng   cǎn gōu wěi
wén zhī yóu suān   jiàn zhě sǎng
huái   liáng gèng nán shì
huáng shā miǎo máng máng   bái huāng lěi
āi zāi gēng shí chǎng   jǐn zuò lěi
tài píng gān   jǐng wèi yìng ěr
zhě rén   zòng rǎo tiān
guǐ shén zhèn   jiù liáng yǒu
nián rén shí rén   shí
zhì jīn dào zéi bèi   xiào fēng
cháng yào 耀 bái xuě   jiàn fēng shǐ
wéi héng shān   gǎn piāo chéng shì
xíng jué shǎo   kōng chē dàn qiáng
shēn xíng jié   mèi
mín rén   kòu yǒu shì
zhèn chē chí   tián lěi
bāng jiā 祿 shí ēn   wéi chén fèng
shān dōng yào   yān zhào yóu chún chǐ
kuàng nán běi chōng   jīn liáng tōng yuǎn ěr
shǔ dāng quán shèng shí   hǎi tóng guǐ
miào táng duō   zhèn chí
yún jiè xuǎn wēi   chéng chuāng wěi
tāo tiān làn shāng   yán gāng xīng xuǎn
cháo yǒu fèn běi   hàn tíng fán zhí zhǐ
nóng zhí jiā   suǒ zhū láng
gēng yún gǒu shī shí   kōng zhān
wēi huái rèn   shǒu lìng zhí fēi
duān néng shèn chù zhì   bèi
xiāng shān chuān   qián sāi jīng zhǐ
qīng xiāo suǒ  
tòng jiǎ shēng kuáng   cháng tàn shì kuī
dàng tiān mén kāi   qīng wèn dǎi xià